Động cơ thực hiện hành vi gian lận BCTC

Khi đề cập đến động cơ để thực hiện hành vi gian lận BCTC, VONA (2008)    cho rằng động cơ để gian lận thường được kết hợp với áp lực cá nhân hoặc áp lực của công ty vào từng cá nhân. Áp lực cá nhân có thể xuất phát từ áp lực cả về tài chính và phi tài chính. Thông thường, động cơ thực hiện hành vi gian lận BCTC hình thành khi có sự xuất hiện của một số sự kiện phát sinh tại doanh nghiệp. Trong luận án này, tác  giả khái quát một số động cơ thực hiện hành vi gian lận BCTC phổ biến như sau:

Các nghiên cứu điển hình Bell & Carcello (2000), Graham và Bedard (2003), Abullatif (2013) cho rằng, trong bối cảnh kinh tế khó khăn như khủng hoảng tài chính hoặc thiên tai, khi các công ty cùng ngành báo cáo tình hình tài chính kém lạc quan mà có một số CTNY vẫn báo cáo tăng trưởng cao và kết quả kinh doanh cao bất thường, hay liên tục kinh doanh thua lỗ nhưng các CTNY  vẫn báo cáo hoạt động kinh doanh   lãi cao và tăng trưởng. Điều đó chứng tỏ các CTNY có dấu hiệu gian lận BCTC.

Trước những áp lực về cạnh tranh, những biến động bất thường từ môi trường kinh tế vĩ mô, ngành nghề hoạt động kinh doanh của đơn vị đều tác động tiêu cực tới  kết quả kinh doanh của CTNY thậm chí tạo ra lỗ trong hoạt động kinh doanh dẫn đến nguy cơ phá sản. Để duy trì sự ổn định tài chính và nhận được hỗ trợ từ nhà đầu tư và các bên liên quan, các CTNY có xu hướng xử lý kỹ thuật trên BCTC nhằm đạt được  các mục tiêu kinh doanh để đáp ứng nhu cầu niêm yết và tăng vốn của các CTNY (Heiman và các cộng sự, 1996; Bell & Carcello, 2000; Apostolou và cộng sự, 2001; Gramling và cộng sự, 2003; Smith và cộng sự, 2005; Gullkvist và cộng sự, 2012).  Chính điều này đã tạo ra động cơ thúc đẩy hành vi gian lận trên BCTC xảy ra.

Các kỳ vọng của bên thứ ba (nhà đầu tư, cổ đông, ngân hàng) vào các chỉ tiêu như giá cổ phiếu, khả năng sinh lời, cơ cấu tài chính sẽ tạo áp lực để các cá nhân thực hiện hành vi gian lận. Nếu mức kỳ vọng này ở mức quá cao sẽ gây sức ép lên ban điều hành tạo ra động cơ gian lận BCTC để đáp ứng các kỳ vọng này (Moyes, 2007; Abullatif, 2013). Đặc biệt là khi CTNY có kế hoạch phát hành cổ phiếu hoặc huy động vốn từ ngân hàng, hoặc một số cổ đông lớn có kế hoạch thoái vốn khỏi công ty, việc thay đổi kết quả lợi nhuận làm tăng/giảm giá trị cổ phiếu, hoặc việc thay đổi cơ cấu tài chính làm tăng năng lực tài chính của CTNY. Áp lực cũng xuất phát từ việc ban lãnh đạo CTNY có thể phải chịu nhiều sức ép từ các cổ đông và NĐT, nhất là vào những thời điểm khó khăn. Nếu kinh doanh thua lỗ nhưng CTNY vẫn muốn có một BCTC đẹp để đáp ứng kỳ vọng của bên thứ ba vì uy tín, vì giá trị công ty, cổ phiếu và chính BGĐ lại là các cổ đông chủ chốt, hoặc họ có thể muốn bán được cổ phiếu với giá cao trước khi BCTC thể hiện tình trạng xấu được công bố… đã tạo nên sức ép cho BGĐ của các CTNY trong việc thực hiện hành vi gian lận BCTC (Moyes, 2007; Abullatif, 2013).

Mục tiêu tài chính cũng được xem là một trong những động cơ tác  động đến hành vi gian lận BCTC.

Mục tiêu tài chính mà Ban quản trị đặt ra … là nhân tố quan trọng tác động đến hành vi gian lận BCTC của CTNY. Mục tiêu tài chính sẽ thay đổi khi  môi trường  ngành có nhiều thay đổi lớn theo hướng bất lợi hoặc tích cực đối với doanh nghiệp, khi có những thay đổi về nhu cầu thị trường, cạnh tranh và các nhân tố vĩ mô làm cho ảnh hưởng kế hoạch kinh doanh của doanh nghiệp, thì doanh nghiệp sẽ có xu hướng xử lý kỹ thuật về BCTC nhằm đạt được các mục tiêu kinh doanh được giao (Moyes, 2007; Abullatif, 2013). Suy thoái kinh tế trong vài năm gần đây khiến cho các doanh nghiệp không những không đạt được kế hoạch kinh doanh mà còn bị thua lỗ và thậm chí phá sản. Để tồn tại và tiếp tục nhận được hỗ trợ từ các ngân hàng, nhà đầu tư cung cấp vốn, các doanh nghiệp sẽ có xu hướng lập BCTC tăng lãi, giảm lỗ. Ngoài ra, cơ cấu thu nhập, lương thưởng của BGĐ nếu phụ thuộc lớn từ kết quả tài chính của doanh nhiệp thì sẽ là động cơ để BGĐ điều chỉnh báo cáo theo hướng tốt hơn để nhận được thu nhập cao hơn. Tỷ lệ thưởng từ kết quả kinh doanh càng lớn thì động cơ làm tăng kết quả kinh doanh sẽ càng cao và ngược lại. Mặt khác, nhằm thúc đẩy tạo động lực phát triển sản xuất kinh doanh, các CTNY hiện nay có xu hướng tăng tỷ lệ thu nhập cho cán bộ nhân viên, đặc biệt là nhóm lãnh đạo cấp cao gắn với kết quả kinh doanh của đơn vị. Chính các mục tiêu tài chính này cũng tạo động cơ cho việc làm sai lệch báo cáo nhằm thực hiện chỉ tiêu thu nhập cuối kỳ của BGĐ công ty nếu không được kiểm soát tốt .

Chia sẻ bài này với bạn bè

Bình luận