Lý thuyết thông tin bất cân xứng

Nghiên cứu của một học giả kinh tế nổi tiếng trên thế giới về  lý thuyết thông tin bất cân xứng (Asymmetric Information) đã đưa  ra khái niệm về thông tin bất cân xứng như sau: “Thông tin bất cân xứng trên TTCK xảy ra khi một hoặc  nhiều  nhà đầu tư sở hữu được thông tin riêng hoặc có nhiều thông tin công bố hơn về một công ty so với các nhà đầu tư còn lại” (Kyle, 1985). Nói cách khác, “Thông tin  bất cân xứng là một hiện tượng thường gặp khi giao dịch trên thị trường, trong đó  các  chủ thể khi  giao dịch với nhau cố  tình che đậy thông tin dẫn tới việc một  bên có   đầy đủ thông tin trong  khi bên còn  lại thiếu những thông tin cần thiết khi ra quyết  định đầu tư hoặc ký kết hợp đồng”.

Trên TTCK, nhà quản lý với cương vị là bên đại diện được nhà đầu tư ủy quyền và giao cho một số trọng trách, còn nhà đầu tư  với tư  cách là  chủ  sở hữu công ty. Các nhà quản lý thường là những người nắm rõ tình hình và triển vọng của công ty  hơn các nhà đầu tư,  những người mà quyền sở hữu bị tách rời quyền quản  lý. Sự bất cân xứng về thông tin là ở chỗ có sự  chênh lệch,  khác  biệt về lượng thông tin nắm giữ giữa bên đại diện và bên ủy nhiệm (Kaplan & Atkinson, 1998).

Khi nhà quản lý có nhiều thông tin hơn và hiểu rõ về cơ hội kinh doanh của công ty hơn các nhà đầu tư, họ có thể thổi phồng giá trị  công  ty,  theo Akerlof (1970) thì đây chính là vấn đề của “những trái chanh”. Healy & Palepu (2001) mô     tả rất rõ ràng về những tổn thất mà thị trường vốn phải gánh  chịu  khi  có  sự xung  đột và khác biệt về lượng thông tin mà bên quản lý và bên đầu tư vốn nắm giữ. Với tình huống thị trường kinh doanh tồn tại cả những ý tưởng kinh doanh tốt và xấu, trong điều kiện giới hạn  về thông tin mà mỗi bên có, họ sẽ nhìn nhận, đánh giá vấn  đề theo cách khác nhau. Nhà quản lý dù biết phương án kinh doanh của mình  chưa  tốt thì vẫn cố gắng thuyết phục rằng các ý tưởng của họ là triển vọng để thu hút đầu tư, các nhà đầu tư nếu không đủ điều kiện, năng lực đánh giá thì có xu hướng cào bằng tốt – xấu, nghĩa là sẽ có hiện tượng các ý tưởng kinh doanh tốt lại bị đánh giá thấp trong khi những ý  tưởng không tốt lại được đánh  giá cao. Điều này làm sai  lệch quyết định đầu tư và rộng hơn là gây tổn tại tới thị trường vốn. Ngoài “sự lựa chọn bất lợi”, vấn đề thứ hai nảy sinh khi tồn tại sự bất cân xứng thông tin là “hành động rủi ro”, nhà quản trị có thể vi phạm các hợp đồng và ra các quyết định rủi ro trong khi các nhà đầu tư lại không có thông tin đầy đủ để can thiệp ngăn chặn hành động này, Hartono (2008) .

Hội đồng chuẩn mực kế toán tài chính (FASB) đề cập rằng thông tin trên BCTC là ngôn ngữ để quản trị doanh nghiệp có thể giao tiếp với các đối tượng bên ngoài (cổ đông). Thông tin trên BCTC càng phản ánh rõ ràng các điều  kiện kinh tế và hiệu quả kinh doanh của doanh  nghiệp thì càng giúp làm giảm sự bất cân xứng về thông tin giữa các nhà quản trị và các nhà đầu tư bên  ngoài, giúp tăng  tính hiệu quả của việc phân phối nguồn lực và đóng góp cho sự phát triển của thị trường vốn.

Thông tin minh bạch và việc giảm thiểu sự bất cân xứng của thông tin trở  thành chủ đề chính trong những tranh luận về lập BCTC của các công ty (Collin và cộng sự, 2009). Ngoài chi phí đại diện mà  Jensen &  Meckling (1976) đề  cập  (chi phí kiểm soát, chi phí liên kết và chi phí khác), thông tin bất  cân xứng cũng được cho là một loại chi phí đại diện cần được xem xét (Barnea và cộng sự, 1981).

Thông tin bất cân xứng trên TTCK là kẽ hở cho sự xuất hiện của các hành vi gian lận BCTC vì mục tiêu cơ hội của các nhà quản lý. Các nghiên cứu về hành vi gian lận BCTC vì thế có nguồn gốc xuất phát là từ sự  khác biệt về  thông tin nắm giữ, dẫn tới việc có những quyết định “sai lệch” khi họ tham gia thị trường.

Chia sẻ bài này với bạn bè

Bình luận