Chuẩn mực kiểm toán số 200

Chuẩn mực kiểm toán số 200: Mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán lúc thực hiện kiểm toán theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam

(Ban hành kèm theo Thông tư số 214/2012/TT-BTC

 ngày 06 tháng 12 năm 2012 của Bộ Tài chính)

 

I/ QUY ĐỊNH CHUNG

Phạm vi ứng dụng 

01. Chuẩn mực kiểm toán này quy định và hướng dẫn trách nhiệm của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán (sau đây gọi là “kiểm toán viên”) lúc thực hiện kiểm toán BCTC theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam. Chuẩn mực kiểm toán này quy định mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán và hướng dẫn nội dung, phạm vi của một cuộc kiểm toán được thiết kế để kiểm toán viên đạt được những mục tiêu đó. Chuẩn mực này cũng quy định và hướng dẫn phạm vi ứng dụng, kết cấu của những chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, bao gồm những yêu cầu về trách nhiệm của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán trong tất cả những cuộc kiểm toán, kể cả trách nhiệm phải tuân thủ chuẩn mực kiểm toán Việt Nam. Trong chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, “kiểm toán viên” được hiểu là “kiểm toán viên độc lập”.

02. Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam được ứng dụng lúc kiểm toán viên thực hiện kiểm toán BCTC và nếu cần, cũng được vận dụng trong trường hợp kiểm toán thông tin tài chính khác trong quá khứ. Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam ko quy định và hướng dẫn trách nhiệm của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán đối với những vấn đề liên quan đã quy định trong văn bản pháp luật và những quy định khác, ví dụ chào bán chứng khoán ra sức chúng. Những trách nhiệm quy định trong văn bản pháp luật mang thể khác với quy định và hướng dẫn trong chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, mặc dù những quy định và hướng dẫn trong chuẩn mực kiểm toán Việt Nam là hữu ích cho kiểm toán viên tham khảo nhưng kiểm toán viên phải mang trách nhiệm trước hết là tuân thủ pháp luật và những quy định mang liên quan.

Kiểm toán BCTC

03. Mục đích của kiểm toán BCTC là làm tăng độ tin cậy của người sử dụng đối với BCTC, thông qua việc kiểm toán viên đưa ra ý kiến về việc liệu BCTC mang được lập, trên những khía cạnh trọng yếu, thích hợp với phạm vi về lập và trình bày BCTC được ứng dụng hay ko. Đối với hầu hết những phạm vi về lập và trình bày BCTC cho mục đích chung, kiểm toán viên phải đưa ra ý kiến về việc liệu BCTC mang được lập và trình bày trung thực và hợp lý, trên những khía cạnh trọng yếu, thích hợp với phạm vi về lập và trình bày BCTC được ứng dụng hay ko. Một cuộc kiểm toán được thực hiện theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, chuẩn mực và những quy định về đạo đức nghề nghiệp mang liên quan sẽ giúp kiểm toán viên hình thành ý kiến kiểm toán đó (xem hướng dẫn tại đoạn A1 Chuẩn mực này).

04. Con số tài chính sử dụng để kiểm toán là báo cáo đã được Ban Giám đốc đơn vị được kiểm toán lập với sự giám sát của Ban quản trị đơn vị, đã ký tên, đóng dấu theo quy định của pháp luật. Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam ko áp đặt những trách nhiệm đối với Ban Giám đốc hoặc Ban quản trị đơn vị được kiểm toán và mang hiệu lực ko cao hơn so với pháp luật và những quy định khác chi phối trách nhiệm của Ban Giám đốc và Ban quản trị. Tuy nhiên, một cuộc kiểm toán theo những chuẩn mực kiểm toán Việt Nam được thực hiện với giả thiết rằng Ban Giám đốc và Ban quản trị đơn vị được kiểm toán (trong phạm vi thích hợp) đã thừa nhận những trách nhiệm nhất định làm hạ tầng cho việc tiến hành cuộc kiểm toán. Việc kiểm toán BCTC ko làm giảm nhẹ trách nhiệm của Ban Giám đốc hoặc Ban quản trị đơn vị được kiểm toán (xem hướng dẫn tại đoạn  A2 – A11 Chuẩn mực này).

05. Để kiểm toán viên mang hạ tầng để đưa ra ý kiến kiểm toán, chuẩn mực kiểm toán Việt Nam yêu cầu kiểm toán viên phải đạt được sự đảm bảo hợp lý về việc liệu BCTC, xét trên phương diện tổng thể, mang còn sơ sót trọng yếu do gian lận hoặc do nhầm lẫn hay ko. Sự đảm bảo hợp lý là sự đảm bảo ở mức độ cao và chỉ đạt được lúc kiểm toán viên đã thu thập được đầy đủ chứng cứ kiểm toán thích hợp nhằm làm giảm rủi ro kiểm toán (là rủi ro do kiểm toán viên đưa ra ý kiến ko thích hợp lúc BCTC còn mang những sơ sót trọng yếu) tới một mức độ thấp mang thể chấp nhận được. Tuy nhiên, sự đảm bảo hợp lý ko phải là đảm bảo tuyệt đối, do luôn tồn tại những hạn chế vốn mang của cuộc kiểm toán làm cho hầu hết chứng cứ kiểm toán mà kiểm toán viên dựa vào để đưa ra kết luận và ý kiến kiểm toán đều mang tính thuyết phục hơn là khẳng định (xem hướng dẫn tại đoạn  A28 – A52 Chuẩn mực này).

06. Khái niệm về tính trọng yếu được kiểm toán viên sử dụng trong cả giai đoạn lập kế hoạch và thực hiện kiểm toán và trong việc thẩm định tác động của những sơ sót đã phát hiện trong quá trình kiểm toán, kể cả những sơ sót chưa được điều chỉnh (nếu mang) trong BCTC (xem những quy định và hướng dẫn của Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 320 và số 450). Nhìn chung, những sơ sót, bao gồm cả việc bỏ sót, được coi là trọng yếu lúc xét riêng lẻ hay tổng hợp lại, sơ sót đó mang thể gây tác động tới quyết định của người sử dụng BCTC. Sự xét đoán về mức trọng yếu cần được xem xét trong hoàn cảnh cụ thể, trên hạ tầng kiểm toán viên hiểu rõ về những thông tin tài chính mà người sử dụng BCTC quan tâm, quy mô hoặc bản tính của sơ sót, hoặc kết hợp cả hai yếu tố đó. Trách nhiệm của kiểm toán viên là đưa ra ý kiến đối với tổng thể BCTC, do đó, kiểm toán viên ko mang trách nhiệm phát hiện những sơ sót ko mang tính trọng yếu đối với tổng thể BCTC.

07. Nội dung chuẩn mực kiểm toán Việt Nam bao gồm mục tiêu, yêu cầu, hướng dẫn ứng dụng và những giảng giải khác nhằm giúp kiểm toán viên đạt được sự đảm bảo hợp lý. Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam yêu cầu kiểm toán viên phải thực hiện xét đoán chuyên môn và luôn duy trì thái độ hoài nghi nghề nghiệp trong suốt quá trình lập kế hoạch cũng như thực hiện kiểm toán, trong đó mang những công việc:

(a)        Xác định và thẩm định rủi ro mang sơ sót trọng yếu do gian lận hoặc nhầm lẫn, dựa trên sự hiểu biết về đơn vị được kiểm toán và môi trường của đơn vị, kể cả kiểm soát nội bộ của đơn vị;

(b)        Thu thập đầy đủ chứng cứ kiểm toán thích hợp về việc liệu những sơ sót trọng yếu mang tồn tại hay ko, thông qua việc thiết kế và thực hiện những giải pháp xử lý thích hợp đối với rủi ro đã thẩm định;

(c)        Hình thành ý kiến kiểm toán về BCTC dựa trên kết luận về những chứng cứ kiểm toán đã thu thập được.

08. Dạng ý kiến mà kiểm toán viên đưa ra phụ thuộc vào phạm vi về lập và trình bày BCTC được ứng dụng và phụ thuộc vào pháp luật và những quy định mang liên quan (xem hướng dẫn tại đoạn  A12 – A13 Chuẩn mực này).

09. Theo quy định của chuẩn mực kiểm toán Việt Nam hoặc pháp luật và những quy định khác mang liên quan, kiểm toán viên cũng mang thể mang trách nhiệm trao đổi thông tin và báo cáo về một số vấn đề phát sinh từ cuộc kiểm toán với người sử dụng BCTC, Ban Giám đốc, Ban quản trị hoặc những đối tượng khác ngoài đơn vị được kiểm toán (xem Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 260 và đoạn 43 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 240).

10. Kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán phải tuân thủ những quy định và hướng dẫn của Chuẩn mực này trong quá trình thực hiện kiểm toán và cung ứng nhà sản xuất liên quan khác.

Đơn vị được kiểm toán (khách hàng) và các đối tác sử dụng kết quả kiểm toán phải mang những hiểu biết cần thiết về những quy định và hướng dẫn của Chuẩn mực này để phối hợp công việc với kiểm toán viên, doanh nghiệp kiểm toán và xử lý những mối quan hệ liên quan tới những thông tin đã được kiểm toán.

Mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán

11. Mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán lúc thực hiện một cuộc kiểm toán BCTC là:

(a)          Đạt được sự đảm bảo hợp lý rằng liệu BCTC, xét trên phương diện tổng thể, mang còn sơ sót trọng yếu do gian lận hoặc nhầm lẫn hay ko, từ đó giúp kiểm toán viên đưa ra ý kiến về việc liệu BCTC mang được lập thích hợp với phạm vi về lập và trình bày BCTC được ứng dụng, trên những khía cạnh trọng yếu hay ko;

(b)          Lập báo cáo kiểm toán về BCTC và trao đổi thông tin theo quy định của chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, thích hợp với những phát hiện của kiểm toán viên.

12. Trong trường hợp ko thể đạt được sự đảm bảo hợp lý và ý kiến kiểm toán dạng ngoại trừ là chưa đủ để cung ứng thông tin cho người sử dụng BCTC dự kiến thì chuẩn mực kiểm toán Việt Nam yêu cầu kiểm toán viên phải từ chối đưa ra ý kiến hoặc rút khỏi cuộc kiểm toán theo pháp luật và những quy định mang liên quan.

Giảng giải thuật ngữ

13. Trong những chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, những thuật ngữ dưới đây được hiểu như sau:

(a)   Phạm vi về lập và trình bày BCTC được ứng dụng: Là phạm vi về lập và trình bày BCTC được Ban Giám đốc và Ban quản trị đơn vị được kiểm toán (trong phạm vi thích hợp) ứng dụng trong quá trình lập và trình bày BCTC, mang thể chấp nhận được thích hợp với đặc điểm của đơn vị được kiểm toán và mục đích của BCTC, hoặc do yêu cầu của pháp luật và những quy định.  

Thuật ngữ “Phạm vi về trình bày hợp lý” được sử dụng để chỉ phạm vi về lập và trình bày BCTC mà trước hết yêu cầu phải tuân thủ những quy định của phạm vi đó, và:

(i)   Thừa nhận rõ ràng hoặc ngầm ẩn rằng, để đạt được sự trình bày hợp lý của BCTC, Ban Giám đốc mang thể phải thuyết minh nhiều hơn so với những quy định cụ thể của phạm vi đó, hoặc;

(ii)  Thừa nhận rõ ràng rằng Ban Giám đốc mang thể thực hiện khác với một hoặc một số yêu cầu của phạm vi để đạt được mục đích trình bày BCTC một cách hợp lý. Những trường hợp tương tự được coi là cần thiết chỉ trong một số tình huống rất hi hữu.

Con số tài chính được lập và trình bày theo chuẩn mực kế toán, chế độ kế toán (doanh nghiệp) Việt Nam và những quy định pháp lý mang liên quan tới việc lập và trình bày BCTC được xác định là BCTC được lập và trình bày theo phạm vi về trình bày hợp lý.

Thuật ngữ “Phạm vi về tuân thủ” được sử dụng để chỉ phạm vi về việc lập và trình bày BCTC mà yêu cầu phải tuân thủ những quy định của phạm vi đó nhưng ko bao gồm việc thừa nhận những điểm (i) hoặc (ii) trên đây.

(b)   Bằng cớ kiểm toán: Là tất cả những tài liệu, thông tin do kiểm toán viên thu thập được liên quan tới cuộc kiểm toán và dựa trên những tài liệu, thông tin này, kiểm toán viên đưa ra kết luận và từ đó hình thành ý kiến kiểm toán. Bằng cớ kiểm toán bao gồm những tài liệu, thông tin chứa đựng trong những tài liệu, sổ kế toán, kể cả BCTC và những tài liệu, thông tin khác. Bằng cớ kiểm toán phải đảm bảo tính đầy đủ và tính thích hợp:

(i)   Tính đầy đủ của chứng cứ kiểm toán: Là tiêu chuẩn thẩm định về số lượng chứng cứ kiểm toán. Số lượng chứng cứ kiểm toán cần thu thập chịu tác động bởi thẩm định của kiểm toán viên đối với rủi ro mang sơ sót trọng yếu và chất lượng của mỗi chứng cứ kiểm toán;

(ii)  Tính thích hợp của chứng cứ kiểm toán: Là tiêu chuẩn thẩm định về chất lượng của những chứng cứ kiểm toán. Bằng cớ kiểm toán phải đảm bảo thích hợp và đáng tin cậy để tương trợ cho kiểm toán viên đưa ra những kết luận làm hạ tầng hình thành ý kiến kiểm toán;

(c)   Rủi ro kiểm toán:  Là rủi ro do kiểm toán viên đưa ra ý kiến kiểm toán ko thích hợp lúc BCTC đã được kiểm toán còn chứa đựng sơ sót trọng yếu. Rủi ro kiểm toán là hệ quả của rủi ro mang sơ sót trọng yếu (gồm rủi ro tiềm tàng, rủi ro kiểm soát) và rủi ro phát hiện;

(d)   Kiểm toán viên: Là những người thực hiện cuộc kiểm toán, gồm thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán và những thành viên khác trong nhóm kiểm toán. Trong chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, hầu hết những trường hợp, lúc sử dụng thuật ngữ “kiểm toán viên” đã bao gồm thuật ngữ “doanh nghiệp kiểm toán”;

(e)   Rủi ro phát hiện: Là rủi ro mà trong quá trình kiểm toán, những thủ tục mà kiểm toán viên thực hiện nhằm làm giảm rủi ro kiểm toán xuống tới mức thấp mang thể chấp nhận được nhưng vẫn ko phát hiện được hết những sơ sót trọng yếu lúc xét riêng lẻ hoặc tổng hợp lại;

(f)   Con số tài chính: Là sự trình bày một cách hệ thống về những thông tin tài chính quá khứ, bao gồm những thuyết minh mang liên quan, với mục đích công bố thông tin về tình hình tài chính và những nghĩa vụ của đơn vị tại một thời khắc hoặc những thay đổi trong một thời kỳ, thích hợp với phạm vi về lập và trình bày BCTC. Những thuyết minh liên quan thông thường là phần tóm tắt những chính sách kế toán quan yếu và những thông tin diễn giải khác. Thuật ngữ “BCTC” thường mang tức là một bộ BCTC (đầy đủ) theo phạm vi về lập và trình bày BCTC được ứng dụng. Thuật ngữ “BCTC riêng lẻ” được sử dụng để chỉ một báo cáo trong bộ BCTC (đầy đủ);

(g)   Thông tin tài chính quá khứ: Là thông tin được trình bày bằng thuật ngữ tài chính liên quan tới một đơn vị cụ thể, phát sinh chủ yếu từ hệ thống kế toán của đơn vị, phản ánh những sự kiện kinh tế đã xảy ra trong những kỳ trước hoặc những điều kiện kinh tế tại một thời khắc trong quá khứ;

(h)   Ban Giám đốc: Là những người mang trách nhiệm trực tiếp quản lý và quản lý hoạt động của doanh nghiệp, tổ chức hoặc những chức danh khác theo quy định của Điều lệ tổ chức hoặc văn bản của cấp quản lý mang thẩm quyền về tổ chức bộ máy hoạt động của tổ chức. Tùy theo từng đơn vị, Ban Giám đốc mang thể bao gồm toàn bộ hoặc một số thành viên trong Ban quản trị của đơn vị, ví dụ Giám đốc đồng thời là thành viên Ban quản trị, hoặc chủ sở hữu đồng thời là Giám đốc đối với doanh nghiệp tư nhân. Thành viên Ban Giám đốc bao gồm những người mang chức danh: Tổng Giám đốc, Phó Tổng Giám đốc, Giám đốc, Phó Giám đốc Doanh nghiệp, hoặc mang thể là Giám đốc, Phó Giám đốc Chi nhánh Doanh nghiệp;

(i)    Sơ sót: Là sự khác biệt giữa trị giá, cách phân loại, trình bày hoặc thuyết minh của một khoản mục trên BCTC với trị giá, cách phân loại, trình bày hoặc thuyết minh của khoản mục đó theo phạm vi về lập và trình bày BCTC được ứng dụng. Sơ sót mang thể phát sinh do nhầm lẫn hoặc gian lận;

Lúc kiểm toán viên đưa ra ý kiến về việc liệu BCTC đã được lập và trình bày trung thực và hợp lý trên những khía cạnh trọng yếu hay chưa, sơ sót mang thể bao gồm những điều chỉnh về trị giá, cách phân loại, trình bày hoặc thuyết minh mà theo xét đoán của kiểm toán viên là cần thiết để BCTC được lập và trình bày trung thực và hợp lý, trên những khía cạnh trọng yếu;

(j)    Hạ tầng để tiến hành cuộc kiểm toán liên quan tới trách nhiệm của Ban Giám đốc và Ban quản trị đơn vị được kiểm toán (trong phạm vi thích hợp): Là việc Ban Giám đốc và Ban quản trị (trong phạm vi thích hợp) phải hiểu và thừa nhận rằng để làm hạ tầng cho việc thực hiện một cuộc kiểm toán theo những chuẩn mực kiểm toán Việt Nam thì Ban Giám đốc và Ban quản trị mang trách nhiệm:

(i)          Đối với việc lập và trình bày BCTC thích hợp với phạm vi về lập và trình bày BCTC được ứng dụng, bao gồm cả sự trình bày hợp lý;

(ii)       Đối với kiểm soát nội bộ mà Ban Giám đốc và Ban quản trị (trong phạm vi thích hợp) xác định là cần thiết để đảm bảo cho việc lập và trình bày BCTC ko còn sơ sót trọng yếu do gian lận hoặc nhầm lẫn;

(iii)     Trong việc cung ứng cho kiểm toán viên:

Cụm từ “Hạ tầng để tiến hành cuộc kiểm toán liên quan tới trách nhiệm của Ban Giám đốc và Ban quản trị đơn vị được kiểm toán (trong phạm vi thích hợp)” mang thể được gọi tắt là “hạ tầng”.

(ok)   Xét đoán chuyên môn: Là sự vận dụng những kỹ năng, tri thức và kinh nghiệm thích hợp về tài chính, kế toán, kiểm toán, chuẩn mực và những quy định về đạo đức nghề nghiệp để đưa ra quyết định về những hành động thích hợp trong hoàn cảnh cụ thể của cuộc kiểm toán;

(l)    Thái độ hoài nghi nghề nghiệp: Là thái độ luôn nghi vấn, cảnh giác đối với những tình huống cụ thể mang thể là tín hiệu của sơ sót do nhầm lẫn hay do gian lận, và thẩm định  thận trọng đối với những chứng cứ kiểm toán;

(m)  Đảm bảo hợp lý: Trong bối cảnh của cuộc kiểm toán BCTC, đảm bảo hợp lý là sự đảm bảo ở mức độ cao nhưng ko phải là tuyệt đối;

(n)   Rủi ro mang sơ sót trọng yếu: Là rủi ro lúc BCTC chứa đựng những sơ sót trọng yếu trước lúc kiểm toán. Tại cấp độ hạ tầng dẫn liệu, rủi ro mang sơ sót trọng yếu bao gồm hai phòng ban:

(i)   Rủi ro tiềm tàng: Là rủi ro tiềm tàng, vốn mang, do khả năng hạ tầng dẫn liệu của một nhóm giao dịch, số dư tài khoản hay thông tin thuyết minh mang thể chứa đựng sơ sót trọng yếu, lúc xét riêng lẻ hay tổng hợp lại, trước lúc xem xét tới bất kỳ kiểm soát nào mang liên quan;

(ii)  Rủi ro kiểm soát: Là rủi ro xảy ra sơ sót trọng yếu, lúc xét riêng lẻ hay tổng hợp lại, đối với hạ tầng dẫn liệu của một nhóm giao dịch, số dư tài khoản hay thông tin thuyết minh mà kiểm soát nội bộ của đơn vị ko thể ngăn chặn hoặc ko phát hiện và sửa chữa kịp thời;

(o)   Ban quản trị: Là một phòng ban mang trách nhiệm giám sát việc quản lý hoạt động và thực hiện nghĩa vụ giải trình, kể cả trách nhiệm giám sát việc lập và trình bày BCTC của đơn vị được kiểm toán. Tùy theo từng đơn vị, Ban quản trị mang thể bao gồm Hội đồng quản trị, Hội đồng quản lý hoặc Hội đồng thành viên, trong đó mang thể bao gồm cả những thành viên Ban Giám đốc. Trong doanh nghiệp tư nhân, Ban quản trị mang thể chỉ là một người mang trách nhiệm phê duyệt BCTC mà công việc này thường do chủ sở hữu đồng thời là Giám đốc thực hiện.

II/ NỘI DUNG CHUẨN MỰC

Yêu cầu

Chuẩn mực và những quy định về đạo đức nghề nghiệp liên quan tới kiểm toán BCTC

14. Kiểm toán viên phải tuân thủ chuẩn mực và những quy định về đạo đức nghề nghiệp mang liên quan, bao gồm cả tính độc lập, liên quan tới kiểm toán BCTC (xem hướng dẫn tại đoạn A14 – A17 Chuẩn mực này).

Thái độ hoài nghi nghề nghiệp

15. Kiểm toán viên phải lập kế hoạch và thực hiện cuộc kiểm toán với thái độ hoài nghi nghề nghiệp để nhận mặt những trường hợp mang thể dẫn tới BCTC chứa đựng những sơ sót trọng yếu (xem hướng dẫn tại đoạn A18 – A22 Chuẩn mực này).

Xét đoán chuyên môn

16. Kiểm toán viên phải thực hiện những xét đoán chuyên môn trong suốt quá trình lập kế hoạch và tiến hành cuộc kiểm toán BCTC (xem hướng dẫn tại đoạn A23 – A27 Chuẩn mực này).

Bằng cớ kiểm toán đầy đủ, thích hợp và rủi ro kiểm toán

17. Để đạt được sự đảm bảo hợp lý, kiểm toán viên phải thu thập đầy đủ chứng cứ kiểm toán thích hợp để làm giảm rủi ro kiểm toán xuống một mức thấp mang thể chấp nhận được, từ đó cho phép kiểm toán viên đưa ra những kết luận thích hợp làm hạ tầng cho việc hình thành ý kiến kiểm toán (xem hướng dẫn tại đoạn A28 – A52 Chuẩn mực này).

Thực hiện cuộc kiểm toán theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam

Tuân thủ những chuẩn mực kiểm toán liên quan tới cuộc kiểm toán

18. Kiểm toán viên phải tuân thủ tất cả những chuẩn mực kiểm toán mang liên quan tới cuộc kiểm toán. Một chuẩn mực kiểm toán được xác định là mang liên quan tới cuộc kiểm toán lúc chuẩn mực đó đang mang hiệu lực và cuộc kiểm toán mang những tình huống đã được quy định và hướng dẫn trong chuẩn mực (xem hướng dẫn tại đoạn  A53 – A57 Chuẩn mực này).

19. Kiểm toán viên phải hiểu toàn bộ quy định chung, nội dung chuẩn mực và hướng dẫn ứng dụng của từng chuẩn mực kiểm toán để hiểu được mục tiêu và vận dụng một cách thích hợp những yêu cầu của chuẩn mực (xem hướng dẫn tại đoạn A58 – A66 Chuẩn mực này).

20. Trong báo cáo kiểm toán, kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán ko được tuyên bố đã tuân thủ những chuẩn mực kiểm toán Việt Nam nếu kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán ko đảm bảo tuân thủ những yêu cầu của Chuẩn mực này và toàn bộ những chuẩn mực kiểm toán khác mang liên quan tới cuộc kiểm toán.

Mục tiêu quy định trong từng chuẩn mực kiểm toán 

21. Để đạt được mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán, trong quá trình lập kế hoạch và thực hiện cuộc kiểm toán, kiểm toán viên phải sử dụng những mục tiêu quy định trong từng chuẩn mực kiểm toán liên quan, đồng thời phải xem xét mối liên hệ giữa những chuẩn mực kiểm toán để (xem hướng dẫn tại đoạn A67 – A69 Chuẩn mực này):

(a)    Xác định sự cần thiết phải thực hiện những thủ tục kiểm toán bổ sung ngoài những thủ tục mà chuẩn mực kiểm toán yêu cầu để đạt được những mục tiêu đã quy định trong chuẩn mực kiểm toán (xem hướng dẫn tại đoạn A70 Chuẩn mực này);

(b)    Tìm hiểu về tính đầy đủ và thích hợp của những chứng cứ kiểm toán đã thu thập (xem hướng dẫn tại đoạn A71 Chuẩn mực này).

Tuân thủ những quy định mang liên quan

22. Ngoài quy định tại đoạn 23, kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán phải tuân thủ tất cả những quy định của từng chuẩn mực kiểm toán, trừ lúc, xét trên bối cảnh của cuộc kiểm toán đang thực hiện thì:

(a)    Toàn bộ chuẩn mực kiểm toán đó ko liên quan tới cuộc kiểm toán; hoặc

(b)    Một hoặc một số quy định nào đó là ko thích hợp bởi vì quy định đó phải được ứng dụng mang điều kiện và điều kiện đó lại ko tồn tại trong cuộc kiểm toán (xem hướng dẫn tại đoạn  A72 – A73 Chuẩn mực này).

23. Trong trường hợp ngoại lệ, nếu kiểm toán viên xét thấy cần thực hiện khác so với một quy định nào đó của một chuẩn mực kiểm toán thì kiểm toán viên phải thực hiện những thủ tục kiểm toán thay thế để đạt được mục tiêu đặt ra. Việc thực hiện khác so với một quy định của chuẩn mực chỉ phát sinh lúc quy định đó đòi hỏi kiểm toán viên phải thực hiện một thủ tục mà trong hoàn cảnh cụ thể của cuộc kiểm toán thì thủ tục đó là ko hiệu quả hoặc ko thể thực hiện được để đạt được mục tiêu đặt ra (xem hướng dẫn tại đoạn A74 Chuẩn mực này).

Ko đạt được mục tiêu

24. Nếu ko thể đạt được một mục tiêu quy định trong một chuẩn mực kiểm toán thì kiểm toán viên phải thẩm định liệu điều này mang gây cản trở cho việc đạt được mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán và mang dẫn tới yêu cầu kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán phải đưa ra ý kiến kiểm toán ko phải là ý kiến chấp nhận toàn phần hoặc rút khỏi cuộc kiểm toán theo quy định của chuẩn mực kiểm toán, pháp luật và những quy định mang liên quan hay ko. Việc ko đạt được mục tiêu là một vấn đề quan yếu cần lưu lại trong hồ sơ kiểm toán theo quy định tại đoạn 08(c) Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 230 (xem hướng dẫn tại đoạn A75 – A76 Chuẩn mực này).

III/ HƯỚNG DẪN ÁP DỤNG

Kiểm toán BCTC

Phạm vi kiểm toán (hướng dẫn đoạn 03 Chuẩn mực này)

A1.   Ý kiến của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán về BCTC nói tới việc liệu BCTC mang được lập và trình bày thích hợp với phạm vi về lập và trình bày BCTC được ứng dụng, trên những khía cạnh trọng yếu hay ko. Đó là dạng ý kiến phổ biến đối với tất cả những cuộc kiểm toán BCTC. Ý kiến của kiểm toán viên ko đưa ra sự đảm bảo về khả năng tồn tại trong tương lai của đơn vị được kiểm toán, hay hiệu quả trong công việc quản lý của Ban Giám đốc đơn vị. Trong một số trường hợp, pháp luật và những quy định mang liên quan mang thể yêu cầu kiểm toán viên đưa ra ý kiến về một số vấn đề khác, như hiệu quả của kiểm soát nội bộ hay sự thích hợp giữa báo cáo của Ban Giám đốc với BCTC. Do chuẩn mực kiểm toán chỉ quy định và hướng dẫn đối với những vấn đề liên quan tới việc đưa ra ý kiến về BCTC, kiểm toán viên mang thể phải thực hiện thêm những công việc bổ sung nếu kiểm toán viên mang thêm những trách nhiệm đưa ra ý kiến về những vấn đề khác ngoài phạm vi BCTC.

Lập và trình bày BCTC (hướng dẫn đoạn 04 Chuẩn mực này)

A2.   Pháp luật và những quy định mang thể quy định về những trách nhiệm của Ban Giám đốc và Ban quản trị (trong phạm vi thích hợp) liên quan tới việc lập và trình bày BCTC. Tuy nhiên, mức độ chi tiết hoặc hình thức thể hiện của những quy định này mang thể khác nhau tùy theo phạm vi về lập và trình bày BCTC. Trong mọi trường hợp, cuộc kiểm toán theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam được tiến hành trên hạ tầng là Ban Giám đốc và Ban quản trị (trong phạm vi thích hợp) đã hiểu và thừa nhận rằng họ mang những trách nhiệm:

(a)      Đối với việc lập và trình bày BCTC thích hợp với phạm vi về lập và trình bày BCTC được ứng dụng, bao gồm cả sự trình bày hợp lý;

(b)     Đối với kiểm soát nội bộ mà Ban Giám đốc và Ban quản trị (trong phạm vi thích hợp) xác định là cần thiết để đảm bảo cho việc lập và trình bày BCTC ko còn sơ sót trọng yếu do gian lận hoặc nhầm lẫn;

(c)      Trong việc cung ứng cho kiểm toán viên:

(i)       Quyền tiếp cận với tất cả tài liệu, thông tin mà Ban Giám đốc và Ban quản trị (trong phạm vi thích hợp) nhận thấy là mang liên quan tới quá trình lập và trình bày BCTC như chứng từ kế toán, sổ kế toán và tài liệu khác;

(ii)     Những tài liệu, thông tin bổ sung mà kiểm toán viên yêu cầu Ban Giám đốc và Ban quản trị (trong phạm vi thích hợp) cung ứng hoặc giải trình để phục vụ cho mục đích của cuộc kiểm toán;

(iii)   Quyền tiếp cận ko hạn chế đối với nhân sự của đơn vị được kiểm toán mà kiểm toán viên xác định là cần thiết để thu thập chứng cứ kiểm toán.

A3.   Những yêu cầu đối với Ban Giám đốc và Ban quản trị (trong phạm vi thích hợp) trong quá trình lập và trình bày BCTC, gồm:

(1)         Xác định phạm vi về lập và trình bày BCTC được ứng dụng, theo yêu cầu của pháp luật và những quy định liên quan (nếu mang);

(2)         Lập và trình bày BCTC thích hợp với phạm vi đó;

(3)         Trình bày phạm vi đó một cách thích hợp trong BCTC.

Quá trình lập và trình bày BCTC đòi hỏi Ban Giám đốc phải sử dụng những xét đoán lúc lập những ước tính kế toán thích hợp với từng tình huống, cũng như phải lựa chọn và ứng dụng những chính sách kế toán thích hợp. Những xét đoán này phải được thực hiện trong phạm vi của phạm vi về lập và trình bày BCTC được ứng dụng.

A4.   Con số tài chính mang thể được lập theo một phạm vi về lập và trình bày BCTC nhằm đáp ứng:

(1)          Nhu cầu chung về thông tin tài chính của số đông người sử dụng BCTC (còn gọi là “Con số tài chính cho mục đích chung”); hoặc

(2)          Nhu cầu về thông tin tài chính cho một số đối tượng sử dụng BCTC cụ thể (còn gọi là “Con số tài chính cho mục đích đặc thù”).

A5.   Phạm vi về lập và trình bày BCTC thường bao gồm: Luật Kế toán, chuẩn mực kế toán, chế độ kế toán và những quy định pháp lý mang liên quan tới việc lập và trình bày BCTC. Trong một số trường hợp, việc lập và trình bày BCTC còn phải tuân theo những quy định và hướng dẫn sau:

(1)         Môi trường pháp lý và đạo đức, như những luật, những quy định, phán quyết của tòa án, chuẩn mực và những quy định về đạo đức nghề nghiệp kế toán;

(2)         Những hướng dẫn về chuẩn mực kế toán do những cơ quan, tổ chức mang chức năng soạn thảo chuẩn mực hoặc tổ chức nghề nghiệp ban hành;

(3)         Những hướng dẫn xử lý tình huống kế toán cụ thể do những cơ quan, tổ chức mang chức năng soạn thảo chuẩn mực hoặc tổ chức nghề nghiệp ban hành;

(4)         Những thông lệ kế toán mang tính phổ biến và đặc thù được thừa nhận rộng rãi.

…….. Lúc mang tranh chấp giữa phạm vi về lập và trình bày BCTC với những tài liệu hướng dẫn, hoặc giữa những tài liệu thì tài liệu nào mang tính pháp lý cao nhất sẽ được ứng dụng.

A6.   Phạm vi về lập và trình bày báo cáo tài chuẩn xác định rõ hình thức và nội dung của những BCTC. Mặc dù mang thể ko quy định rõ phương pháp hạch toán hay thuyết minh đối với tất cả những giao dịch hoặc sự kiện, phạm vi về lập và trình bày BCTC thường quy định đầy đủ những nguyên tắc để làm hạ tầng cho việc xây dựng và ứng dụng những chính sách kế toán một cách nhất quán theo yêu cầu của phạm vi đó.

A7.   Một số phạm vi về lập và trình bày BCTC là phạm vi về trình bày hợp lý, trong lúc một số khác lại là phạm vi về tuân thủ. Những phạm vi về lập và trình bày BCTC bao gồm chủ yếu là những chuẩn mực về lập và trình bày BCTC do cơ quan, tổ chức mang chức năng ban hành để sử dụng cho việc lập và trình bày BCTC cho mục đích chung thường được coi là phạm vi về trình bày hợp lý, ví dụ, những Chuẩn mực lập và trình bày BCTC quốc tế (IFRS) do Ủy ban chuẩn mực kế toán quốc tế (IASB) ban hành.

A8.   Phạm vi về lập và trình bày BCTC được ứng dụng cũng quy định những báo cáo trong một bộ BCTC đầy đủ. Đối với nhiều phạm vi, BCTC phải cung ứng được những thông tin về tình hình tài chính, kết quả hoạt động kinh doanh và lưu chuyển tiền tệ của đơn vị. Theo đó, một bộ BCTC đầy đủ thường phải bao gồm: Bảng cân đối kế toán, Con số kết quả hoạt động kinh doanh, Con số thay đổi vốn chủ sở hữu, Con số lưu chuyển tiền tệ và Bản thuyết minh BCTC. Theo quy định của một số ngành đặc thù thì một bộ BCTC đầy đủ còn mang thể bao gồm những báo cáo khác. Trong một số trường hợp thì một BCTC riêng lẻ và bản thuyết minh kèm theo cũng mang thể tạo thành một bộ BCTC đầy đủ.

Những ví dụ về một BCTC riêng lẻ kèm theo bản thuyết minh để tạo thành một bộ BCTC đầy đủ:

(1)             Bảng cân đối kế toán hoặc Con số tình hình tài chính;

(2)             Con số kết quả hoạt động kinh doanh hoặc Con số tình hình hoạt động;

(3)             Con số lưu chuyển tiền tệ;

(4)             Bảng cân đối tài khoản;

(5)             Con số biến động vốn chủ sở hữu;

(6)             Con số thu nhập và giá thành;

(7)             Con số hoạt động theo dòng sản phẩm.

A9.   Đoạn 06(a) Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 210 quy định kiểm toán viên phải xác định xem liệu phạm vi về lập và trình bày BCTC mà đơn vị được kiểm toán ứng dụng mang thể chấp nhận được hay ko. Đoạn 08 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 800 quy định những vấn đề cần lưu ý lúc BCTC được lập theo phạm vi về lập và trình bày BCTC cho mục đích đặc thù.

A10. Điều kiện tiên quyết để kiểm toán viên chấp nhận cuộc kiểm toán là kiểm toán viên cần được Ban Giám đốc và Ban quản trị đơn vị được kiểm toán (trong phạm vi thích hợp) cam kết về việc họ hiểu và thừa nhận những trách nhiệm đã hướng dẫn tại đoạn A2 Chuẩn mực này, vì đây là hạ tầng quan yếu để tiến hành cuộc kiểm toán theo quy định tại đoạn 06(b) Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 210.

Lưu ý lúc kiểm toán những đơn vị trong ngành nghề công

A11. Những quy định về kiểm toán đơn vị trong ngành nghề công mang thể nhiều hơn so với những đơn vị khác. Do đó, hạ tầng để tiến hành cuộc kiểm toán BCTC của một đơn vị trong ngành nghề công, liên quan tới trách nhiệm của Ban Giám đốc, mang thể còn mang những trách nhiệm khác như trách nhiệm thực hiện những giao dịch và sự kiện phải tuân theo những quy định của pháp luật và quy định của những cơ quan chức năng khác (xem thêm đoạn A57 Chuẩn mực này).

Dạng ý kiến kiểm toán (hướng dẫn đoạn 08 Chuẩn mực này)

A12. Ý kiến mà kiểm toán viên đưa ra là BCTC mang được lập thích hợp với phạm vi về lập và trình bày BCTC được ứng dụng, trên những khía cạnh trọng yếu hay ko. Dạng ý kiến kiểm toán sẽ phụ thuộc vào phạm vi về lập và trình bày BCTC được ứng dụng, pháp luật và những quy định mang liên quan. Hầu hết phạm vi về lập và trình bày BCTC đều mang những quy định về trình bày BCTC, lúc đó, việc lập BCTC theo quy định sẽ bao hàm cả việc trình bày BCTC.

A13. Lúc phạm vi về lập và trình bày BCTC là phạm vi về trình bày hợp lý (thường ứng dụng trong trường hợp BCTC cho mục đích chung) thì dạng ý kiến kiểm toán mà chuẩn mực kiểm toán Việt Nam yêu cầu là liệu BCTC mang được lập và trình bày trung thực và hợp lý, trên những khía cạnh trọng yếu hay ko. Lúc phạm vi về lập và trình bày BCTC là phạm vi về tuân thủ, dạng ý kiến kiểm toán mà chuẩn mực kiểm toán Việt Nam yêu cầu là liệu BCTC mang được lập và trình bày tuân thủ những quy định, trên những khía cạnh trọng yếu hay ko. Trừ lúc mang quy định khác, những hướng dẫn trong chuẩn mực kiểm toán Việt Nam về ý kiến kiểm toán đều ứng dụng cho cả hai dạng ý kiến này.

Chuẩn mực và những quy định về đạo đức nghề nghiệp mang liên quan tới kiểm toán BCTC (hướng dẫn đoạn 14 Chuẩn mực này)

A14. Kiểm toán viên phải tuân thủ chuẩn mực và những quy định về đạo đức nghề nghiệp mang liên quan, bao gồm cả tính độc lập, liên quan tới kiểm toán BCTC. Những yêu cầu của Chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp liên quan tới kiểm toán BCTC được quy định tại Phần A và Phần B của Chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp kế toán, kiểm toán Việt Nam (sau đây gọi là “Chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp”).

A15. Phần A của Chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp quy định những nguyên tắc cơ bản về đạo đức nghề nghiệp đối với kiểm toán viên lúc tiến hành cuộc kiểm toán BCTC, đồng thời hướng dẫn ứng dụng những nguyên tắc đó. Những nguyên tắc cơ bản mà kiểm toán viên phải tuân thủ theo yêu cầu của Chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp là:

(a)         Độc lập;

(b)         Thẳng thắn;

(c)         Khách quan;

(d)         Năng lực chuyên môn và tính thận trọng;

(e)         Tính bảo mật;

(f)          Tư cách nghề nghiệp;

(g)         Tuân thủ chuẩn mực chuyên môn.

Phần B của Chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp đưa ra những ví dụ minh họa về việc ứng dụng những quy định chung trong những tình huống cụ thể.

A16. Chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp yêu cầu kiểm toán viên phải đảm bảo tính độc lập đối với đơn vị được kiểm toán. Chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp quy định tính độc lập bao gồm cả độc lập về tư tưởng và độc lập về hình thức. Sự độc lập của kiểm toán viên đối với đơn vị được kiểm toán đảm bảo cho kiểm toán viên trong việc đưa ra ý kiến kiểm toán mà ko chịu tác động của bất kỳ yếu tố nào. Sự độc lập giúp kiểm toán viên gia tăng tính thẳng thắn, khách quan và duy trì thái độ hoài nghi nghề nghiệp.

A17. Chuẩn mực kiểm soát chất lượng VSQC1 và những quy định của pháp luật mang liên quan (xem đoạn 02 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 220) quy định trách nhiệm của doanh nghiệp kiểm toán trong việc xây dựng và duy trì hệ thống kiểm soát chất lượng đối với những cuộc kiểm toán. Đoạn 20 – 25 Chuẩn mực kiểm soát chất lượng VSQC1 quy định những trách nhiệm của doanh nghiệp kiểm toán trong việc xây dựng những chính sách và thủ tục để đạt được sự đảm bảo hợp lý rằng doanh nghiệp kiểm toán và nhân sự của doanh nghiệp kiểm toán đã tuân thủ chuẩn mực và những quy định về đạo đức nghề nghiệp mang liên quan, bao gồm cả tính độc lập. Đoạn 09 – 12 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 220 quy định trách nhiệm của thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán đối với chuẩn mực và những quy định về đạo đức nghề nghiệp mang liên quan. Những yêu cầu này bao gồm duy trì tính cảnh giác, thông qua việc quan sát và tiến hành tìm hiểu (nếu cần) lúc mang chứng cứ về việc thành viên nhóm kiểm toán ko tuân thủ chuẩn mực và những quy định về đạo đức nghề nghiệp mang liên quan; xác định cách xử lý thích hợp của thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán nếu mang vấn đề cho thấy thành viên nhóm kiểm toán ko tuân thủ chuẩn mực và những quy định về đạo đức nghề nghiệp; và hình thành kết luận về sự tuân thủ quy định về tính độc lập ứng dụng đối với cuộc kiểm toán. Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 220 cho phép nhóm kiểm toán dựa vào hệ thống kiểm soát chất lượng của doanh nghiệp kiểm toán để thực hiện những trách nhiệm về thủ tục kiểm soát chất lượng ứng dụng với cuộc kiểm toán, trừ lúc doanh nghiệp kiểm toán hoặc các đối tác khác mang hướng dẫn khác.

Thái độ hoài nghi nghề nghiệp (hướng dẫn đoạn 15 Chuẩn mực này)

A18. Hoài nghi nghề nghiệp là thái độ cảnh giác đối với những vấn đề như:

(1)     Những chứng cứ kiểm toán tranh chấp với nhau;

(2)     Thông tin dẫn tới việc nghi ngờ về độ tin cậy của những tài liệu và kết quả phỏng vấn đã được sử dụng làm chứng cứ kiểm toán;

(3)     Những sự kiện mang thể là tín hiệu của gian lận;

(4)     Những tình huống đặt ra yêu cầu phải thực hiện thủ tục kiểm toán bổ sung ngoài những thủ tục mà chuẩn mực kiểm toán yêu cầu.

A19. Kiểm toán viên cần duy trì thái độ hoài nghi nghề nghiệp trong suốt cuộc kiểm toán để giảm những rủi ro:

(1)     Bỏ qua những sự kiện và tình huống thất thường;

(2)     Vội vàng rút ra kết luận chỉ từ việc quan sát;

(3)     Sử dụng những giả thiết ko thích hợp lúc xác định nội dung, lộ trình, phạm vi của thủ tục kiểm toán và thẩm định kết quả những thủ tục đó.

A20. Kiểm toán viên phải mang thái độ hoài nghi nghề nghiệp để thẩm định một cách nghiêm túc đối với chứng cứ kiểm toán. Điều này bao gồm sự nghi ngờ đối với những chứng cứ kiểm toán tranh chấp, trái ngược và thẩm định mức độ tin cậy của những tài liệu, kết quả phỏng vấn cũng như những thông tin khác do Ban Giám đốc và Ban quản trị đơn vị được kiểm toán cung ứng. Thái độ hoài nghi nghề nghiệp cũng bao gồm sự xem xét về tính đầy đủ và thích hợp của những chứng cứ kiểm toán thu thập được trong từng hoàn cảnh cụ thể, ví dụ trong trường hợp tồn tại rủi ro mang gian lận nhưng lại chỉ mang một tài liệu làm chứng cứ kiểm toán duy nhất cho một khoản mục trọng yếu trên BCTC, mà tài liệu này dễ bị gian lận, làm giả.

A21. Kiểm toán viên mang thể chấp nhận tính xác thực của những ghi chép và tài liệu, trừ lúc kiểm toán viên mang lý do để ko chấp nhận. Tuy nhiên, kiểm toán viên phải xem xét độ tin cậy của tài liệu, thông tin được sử dụng làm chứng cứ kiểm toán theo quy định tại đoạn 07 – 09 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 500. Trong trường hợp nghi ngờ về độ tin cậy của tài liệu, thông tin hoặc mang tín hiệu gian lận (ví dụ, trong quá trình kiểm toán, kiểm toán viên nhận thấy những sự kiện làm cho kiểm toán viên tin rằng một tài liệu nào đó ko trung thực hoặc một nội dung nào đó trong tài liệu bị mạo), những chuẩn mực kiểm toán yêu cầu kiểm toán viên phải rà soát kỹ lưỡng hơn và sửa đổi hoặc bổ sung những thủ tục kiểm toán cần thiết để làm rõ cho nghi ngờ đó (xem đoạn 13 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 240, đoạn 11 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 500, đoạn 10 – 11 và 16 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 505).

A22. Kiểm toán viên mang thể sử dụng kinh nghiệm và hiểu biết của mình trong quá khứ về sự trung thực và tính thẳng thắn của Ban Giám đốc và Ban quản trị đơn vị được kiểm toán. Tuy nhiên, việc tin tưởng vào sự trung thực và tính thẳng thắn của Ban Giám đốc và Ban quản trị đơn vị được kiểm toán ko làm giảm thái độ hoài nghi nghề nghiệp hoặc ko cho phép kiểm toán viên thỏa mãn với những chứng cứ kiểm toán chưa đủ thuyết phục để đạt được sự đảm bảo hợp lý.

Xét đoán chuyên môn (hướng dẫn đoạn 16 Chuẩn mực này)

A23. Xét đoán chuyên môn là đòi hỏi thiết yếu lúc tiến hành kiểm toán. Kiểm toán viên sẽ ko thể thực hiện được chuẩn mực và những quy định về đạo đức nghề nghiệp, những chuẩn mực kiểm toán, những quyết định cần thiết trong suốt cuộc kiểm toán nếu ko sử dụng những tri thức và kinh nghiệm một cách thích hợp với thực tế và hoàn cảnh cụ thể. Xét đoán chuyên môn rất cần thiết trong việc đưa ra những quyết định về:

(1)     Mức trọng yếu và rủi ro kiểm toán;

(2)     Nội dung, lộ trình và phạm vi những thủ tục kiểm toán được sử dụng để phục vụ những yêu cầu của chuẩn mực kiểm toán và thu thập chứng cứ kiểm toán;

(3)     Tìm hiểu tính đầy đủ và thích hợp của những chứng cứ kiểm toán đã thu thập và sự cần thiết phải thu thập thêm những chứng cứ kiểm toán để đạt được mục tiêu của những chuẩn mực kiểm toán và mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên;

(4)     Tìm hiểu những xét đoán của Ban Giám đốc của đơn vị được kiểm toán trong việc ứng dụng phạm vi về lập và trình bày BCTC;

(5)     Đưa ra kết luận dựa trên những chứng cứ kiểm toán đã thu thập, ví dụ, lúc thẩm định tính hợp lý của những ước tính kế toán mà Ban Giám đốc sử dụng lúc lập BCTC.

A24. Đặc điểm nổi trội về tính xét đoán chuyên môn mà kiểm toán viên phải mang là việc kiểm toán viên sử dụng những tri thức được tập huấn, sự hiểu biết và kinh nghiệm để phát triển kỹ năng cần thiết nhằm đưa ra những xét đoán hợp lý.

A25. Việc thực hiện xét đoán chuyên môn trong bất kỳ trường hợp nào đều dựa trên hiểu biết của kiểm toán viên về thực tế và hoàn cảnh cụ thể. Đối với những vấn đề phức tạp hoặc dị đồng xảy ra trong quá trình kiểm toán, để đưa ra xét đoán chuyên môn mang tính nhiều năm kinh nghiệm và hợp lý, kiểm toán viên mang thể xin ý kiến tư vấn ở mức độ thích hợp từ trong hay ngoài doanh nghiệp kiểm toán, trong nội bộ nhóm kiểm toán hoặc giữa nhóm kiểm toán với các đối tác khác, như quy định tại đoạn 18 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 220.

A26. Xét đoán chuyên môn mang thể được thẩm định dựa vào việc xem xét sự vận dụng những nguyên tắc về kế toán và kiểm toán một cách thuần thục, thích hợp và nhất quán với thực tế và tình huống cụ thể mà kiểm toán viên biết được cho tới ngày lập báo cáo kiểm toán.

A27. Xét đoán chuyên môn cần được thực hiện trong suốt cuộc kiểm toán và thể hiện một cách thích hợp trong hồ sơ kiểm toán. Kiểm toán viên phải lập và lưu lại đầy đủ tài liệu kiểm toán để một kiểm toán viên có thương hiệu, ko mang mối liên hệ nào trước đó với cuộc kiểm toán, mang thể hiểu được những xét đoán chuyên môn quan yếu mà kiểm toán viên đã thực hiện để đưa ra kết luận về những vấn đề trọng yếu phát sinh trong suốt cuộc kiểm toán theo quy định tại đoạn 08 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 230. Kiểm toán viên ko được sử dụng xét đoán chuyên môn để biện hộ cho những quyết định ko chứng minh được bằng thực tế, bằng những tình huống cụ thể của cuộc kiểm toán hoặc bằng những chứng cứ kiểm toán đầy đủ và thích hợp.

Tính đầy đủ và thích hợp của chứng cứ kiểm toán và rủi ro kiểm toán (hướng dẫn đoạn 05 và 17 Chuẩn mực này)

Tính đầy đủ và thích hợp của chứng cứ kiểm toán

A28. Bằng cớ kiểm toán rất cần thiết để giúp kiểm toán viên đưa ra ý kiến và lập báo cáo kiểm toán. Thực chất của chứng cứ kiểm toán là mang tính tích lũy và được thu thập chủ yếu từ việc thực hiện những thủ tục kiểm toán trong suốt cuộc kiểm toán. Bằng cớ kiểm toán cũng mang thể bao gồm những tài liệu, thông tin mang được từ những nguồn khác, như từ những cuộc kiểm toán trước (trừ lúc kiểm toán viên cho rằng những sự kiện phát sinh từ lúc kết thúc cuộc kiểm toán trước mang thể làm tài liệu, thông tin đó ko còn thích hợp với cuộc kiểm toán hiện tại, theo quy định tại đoạn 09 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 315) hoặc từ thủ tục kiểm soát chất lượng của doanh nghiệp kiểm toán trong việc xem xét chấp nhận và duy trì khách hàng. Những ghi chép về kế toán (chứng từ, sổ kế toán…) của đơn vị được kiểm toán là một nguồn chứng cứ kiểm toán chủ yếu và quan yếu, ngoài những nguồn khác từ bên trong và bên ngoài đơn vị. Những tài liệu, thông tin được sử dụng làm chứng cứ kiểm toán mang thể được lập bởi một chuyên gia do đơn vị tuyển dụng hoặc thuê. Bằng cớ kiểm toán còn bao gồm tài liệu, thông tin tương trợ, chứng minh cho hạ tầng dẫn liệu của Ban Giám đốc và cả những tài liệu, thông tin trái chiều với hạ tầng dẫn liệu đó. Ngoài ra, trong một số trường hợp, kiểm toán viên mang thể sử dụng sự thiếu tài liệu, thông tin như một chứng cứ kiểm toán (ví dụ lúc Ban Giám đốc từ chối giải trình những vấn đề mà kiểm toán viên yêu cầu). Phần to công việc mà kiểm toán viên thực hiện nhằm hình thành ý kiến kiểm toán là thu thập và thẩm định chứng cứ kiểm toán.

A29. Tính đầy đủ và thích hợp của chứng cứ kiểm toán mang mối liên hệ tương quan. “Đầy đủ” là tiêu chuẩn thẩm định về số lượng của chứng cứ kiểm toán. Số lượng của chứng cứ kiểm toán cần thu thập chịu tác động bởi thẩm định của kiểm toán viên đối với rủi ro mang sơ sót (rủi ro được thẩm định ở mức độ càng cao thì càng cần nhiều chứng cứ kiểm toán) và đồng thời chịu tác động bởi chất lượng của chứng cứ kiểm toán đó (chất lượng mỗi chứng cứ kiểm toán càng cao thì càng cần ít chứng cứ kiểm toán). Tuy nhiên, nhiều chứng cứ kiểm toán được thu thập ko mang tức là chất lượng chứng cứ kiểm toán được đảm bảo.

A30. “Thích hợp” là tiêu chuẩn thể hiện chất lượng của chứng cứ kiểm toán, bao gồm sự thích hợp và độ tin cậy của chứng cứ kiểm toán trong việc giúp kiểm toán viên đưa ra những kết luận làm hạ tầng hình thành ý kiến kiểm toán. Độ tin cậy của chứng cứ kiểm toán chịu tác động bởi nguồn gốc, nội dung chứng cứ và phụ thuộc vào hoàn cảnh cụ thể mà kiểm toán viên đã thu thập được chứng cứ đó.

A31. Kiểm toán viên phải thực hiện xét đoán chuyên môn để xác định liệu đã thu thập đầy đủ những chứng cứ kiểm toán thích hợp để giảm rủi ro kiểm toán xuống mức thấp mang thể chấp nhận được hay ko, từ đó đưa ra kết luận hợp lý làm hạ tầng cho việc hình thành ý kiến kiểm toán. Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 500 và những chuẩn mực kiểm toán liên quan cũng quy định và hướng dẫn những vấn đề kiểm toán viên cần quan tâm trong quá trình kiểm toán nhằm thu thập chứng cứ kiểm toán đầy đủ và thích hợp.

Rủi ro kiểm toán

A32. Rủi ro kiểm toán là hệ quả của rủi ro mang sơ sót trọng yếu và rủi ro phát hiện. Việc thẩm định rủi ro được thực hiện dựa trên những thủ tục kiểm toán để thu thập thông tin cần thiết phục vụ mục đích thẩm định rủi ro và dựa vào chứng cứ thu thập trong suốt quá trình kiểm toán. Việc thẩm định rủi ro gắn với xét đoán chuyên môn nhiều hơn là đo lường chuẩn xác.

A33. Trong chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, “rủi ro kiểm toán” ko bao gồm rủi ro mà kiểm toán viên mang thể đưa ra ý kiến là BCTC mang sơ sót trọng yếu nhưng thực tế BCTC ko mang sơ sót tương tự. Rủi ro này thường ko nghiêm trọng. Ngoài ra, “rủi ro kiểm toán” là một thuật ngữ chuyên môn liên quan tới quá trình kiểm toán, ko bao hàm rủi ro mà kiểm toán viên gặp phải trong kinh doanh như bị thua kiện, để lộ thông tin, ko thu được phí kiểm toán…, hoặc những sự kiện khác phát sinh trong mối liên hệ với cuộc kiểm toán BCTC.

Rủi ro mang sơ sót trọng yếu

A34. Rủi ro mang sơ sót trọng yếu mang thể tồn tại ở hai cấp độ:

(1)     Cấp độ tổng thể BCTC;

(2)     Cấp độ hạ tầng dẫn liệu của những nhóm giao dịch, số dư tài khoản và thông tin thuyết minh.

A35. Rủi ro mang sơ sót trọng yếu ở cấp độ tổng thể BCTC là những rủi ro mang sơ sót trọng yếu mang tác động lan tỏa đối với tổng thể BCTC và mang thể tác động tiềm tàng tới nhiều hạ tầng dẫn liệu.

A36. Việc thẩm định rủi ro mang sơ sót trọng yếu ở cấp độ hạ tầng dẫn liệu giúp kiểm toán viên xác định nội dung, lộ trình, phạm vi của những thủ tục kiểm toán cần thực hiện tiếp theo nhằm thu thập đầy đủ chứng cứ kiểm toán thích hợp. Bằng cớ này cho phép kiểm toán viên đưa ra ý kiến về BCTC ở mức độ rủi ro kiểm toán thấp mang thể chấp nhận được. Kiểm toán viên mang thể sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để đạt được mục tiêu thẩm định rủi ro mang sơ sót trọng yếu. Ví dụ, để làm cho rủi ro phát hiện ở mức độ mang thể chấp nhận được, kiểm toán viên mang thể sử dụng một mô phỏng toán học để thể hiện mối liên hệ giữa những thành phần của rủi ro kiểm toán. Một kiểm toán viên khác lại thấy mô phỏng đó là hữu ích lúc lập kế hoạch về những thủ tục kiểm toán.

A37. Rủi ro mang sơ sót trọng yếu ở cấp độ hạ tầng dẫn liệu bao gồm hai phòng ban: rủi ro tiềm tàng và rủi ro kiểm soát. Rủi ro tiềm tàng và rủi ro kiểm soát là rủi ro của đơn vị được kiểm toán và tồn tại một cách độc lập đối với cuộc kiểm toán BCTC.

A38. Một số hạ tầng dẫn liệu và những nhóm giao dịch, số dư tài khoản, thông tin thuyết minh liên quan mang rủi ro tiềm tàng ở mức độ cao hơn so với những hạ tầng dẫn liệu và những nhóm giao dịch, số dư tài khoản, thông tin thuyết minh khác. Ví dụ, rủi ro tiềm tàng là cao hơn đối với những phép tính phức tạp hoặc những tài khoản phản ánh số liệu được hình thành từ những ước tính kế toán ko vững chắc. Những yếu tố từ bên ngoài làm tăng rủi ro kinh doanh cũng mang thể làm tăng rủi ro tiềm tàng. Ví dụ, sự phát triển của khoa học và khoa học mang thể làm một sản phẩm nào đó trở nên lỗi thời, dẫn tới hàng tồn kho trên sổ kế toán bị phản ánh cao hơn trị giá thực tế. Những yếu tố bên trong đơn vị được kiểm toán và môi trường của đơn vị mang liên quan tới một số hoặc tất cả những nhóm giao dịch, số dư tài khoản, thông tin thuyết minh cũng mang thể tác động tới rủi ro tiềm tàng liên quan tới một hạ tầng dẫn liệu cụ thể, ví dụ trường hợp ko mang đủ tài chính ngắn hạn hoặc sự suy thoái của ngành nghề sẽ dẫn tới thất bại trong kinh doanh.

A39. Rủi ro kiểm soát thể hiện hiệu quả của việc thiết kế, vận hành và duy trì kiểm soát nội bộ của Ban Giám đốc nhằm khắc phục những rủi ro đã xác định mang thể cản trở việc hoàn thành những mục tiêu của đơn vị trong quá trình lập và trình bày BCTC. Tuy nhiên, do những hạn chế vốn mang của kiểm soát nội bộ, dù nó được thiết kế thích hợp và vận hành hiệu quả cũng ko thể loại trừ hoàn toàn rủi ro mang sơ sót trọng yếu trong BCTC mà chỉ mang thể làm giảm bớt rủi ro. Ví dụ về những hạn chế vốn mang của kiểm soát nội bộ gồm: khả năng người thực hiện gây ra nhầm lẫn hoặc lỗi, một số kiểm soát bị vô hiệu do sự thông đồng hay lạm dụng quyền của người quản lý. Do đó, một số rủi ro kiểm soát sẽ luôn tồn tại. Những chuẩn mực kiểm toán đưa ra những điều kiện mà theo đó kiểm toán viên đề nghị phải, hoặc mang thể lựa chọn, rà soát tính hữu hiệu của những hoạt động kiểm soát (thử nghiệm kiểm soát) để xác định nội dung, lộ trình, phạm vi của những thử nghiệm cơ bản cần thực hiện (xem quy định tại đoạn 07 – 17 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 330).

A40. Những chuẩn mực kiểm toán thường ko hướng dẫn riêng về rủi ro tiềm tàng và rủi ro kiểm soát mà thường hướng dẫn sự thẩm định kết hợp về “rủi ro mang sơ sót trọng yếu”. Tuy nhiên, kiểm toán viên mang thể thẩm định riêng hoặc thẩm định kết hợp cả rủi ro tiềm tàng và rủi ro kiểm soát, tùy theo kỹ thuật hoặc phương pháp luận kiểm toán và những phương pháp thực hiện kiểm toán mà kiểm toán viên lựa chọn. Việc thẩm định rủi ro mang sơ sót trọng yếu mang thể được thể hiện bằng những thuật ngữ mang tính định lượng như tỷ lệ phần trăm, hoặc những thuật ngữ phi định lượng. Trong mọi trường hợp, sự cần thiết phải thực hiện thẩm định rủi ro một cách thích hợp còn quan yếu hơn so với việc sử dụng phương pháp nào để thẩm định rủi ro.

A41. Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 315 quy định và hướng dẫn cách xác định và thẩm định rủi ro mang sơ sót trọng yếu ở cấp độ BCTC và cấp độ hạ tầng dẫn liệu.

Rủi ro phát hiện

A42. Với một mức rủi ro kiểm toán xác định trước, mức độ rủi ro phát hiện được chấp nhận mang mối quan hệ trái chiều với rủi ro mang sơ sót trọng yếu được thẩm định ở cấp độ hạ tầng dẫn liệu. Ví dụ, nếu kiểm toán viên xác định là rủi ro mang sơ sót trọng yếu ở mức độ càng cao thì rủi ro phát hiện mang thể chấp nhận ở mức càng thấp, và càng cần những chứng cứ kiểm toán mang tính thuyết phục cao hơn.

A43. Rủi ro phát hiện liên quan tới nội dung, lộ trình, phạm vi những thủ tục được kiểm toán viên xác định để giảm rủi ro kiểm toán xuống mức độ thấp mang thể chấp nhận được. Do đó, rủi ro phát hiện là sự kết hợp giữa tính hiệu quả của những thủ tục kiểm toán và việc kiểm toán viên thực hiện những thủ tục đó. Những vấn đề sau đây giúp tăng cường hiệu quả của những thủ tục kiểm toán và việc kiểm toán viên thực hiện những thủ tục đó, giúp giảm khả năng kiểm toán viên lựa chọn thủ tục kiểm toán ko thích hợp, thực hiện sai thủ tục kiểm toán hoặc hiểu ko đúng những kết quả kiểm toán:

(1)  Lập kế hoạch kiểm toán đầy đủ, thích hợp;

(2)  Sắp đặt nhân sự thích hợp cho nhóm kiểm toán;

(3)  Duy trì thái độ hoài nghi nghề nghiệp;

(4)  Giám sát và rà soát những công việc đã thực hiện.

A44. Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 300 và số 330 quy định và hướng dẫn về lập kế hoạch kiểm toán BCTC và giải pháp xử lý của kiểm toán viên đối với rủi ro đã thẩm định. Do những hạn chế vốn mang của cuộc kiểm toán, rủi ro phát hiện chỉ mang thể được giảm bớt mà ko thể loại trừ hoàn toàn. Theo đó, một số rủi ro phát hiện sẽ xoành xoạch tồn tại.

Những hạn chế vốn mang của cuộc kiểm toán

A45. Kiểm toán viên ko thể loại trừ hoàn toàn rủi ro kiểm toán và ko thể đạt được sự đảm bảo tuyệt đối về việc BCTC hoàn toàn ko mang sơ sót trọng yếu do gian lận hoặc do nhầm lẫn. Cuộc kiểm toán luôn mang những hạn chế vốn mang làm cho hầu hết những chứng cứ kiểm toán mà kiểm toán viên dựa vào để đưa ra kết luận và hình thành ý kiến kiểm toán đều mang tính thuyết phục nhiều hơn là tính khẳng định vững chắc. Những hạn chế vốn mang của cuộc kiểm toán bắt nguồn từ:

(1)  Thực chất của việc lập và trình bày BCTC;

(2)  Thực chất của những thủ tục kiểm toán;

(3)  Sự cần thiết phải thực hiện cuộc kiểm toán với thời kì và giá phí hợp lý.

Thực chất của việc lập và trình bày BCTC

A46. Việc lập và trình bày BCTC gồm những xét đoán của Ban Giám đốc trong việc ứng dụng những quy định của phạm vi về lập và trình bày BCTC vào hoàn cảnh thực tế của đơn vị. Ngoài ra, nhiều khoản mục trên BCTC liên quan tới những quyết định hoặc thẩm định chủ quan hoặc mang mức độ ko vững chắc, mang thể dẫn tới những cách hiểu khác nhau đều mang thể được chấp nhận. Kết quả là một số khoản mục trên BCTC mang mức độ thay đổi tiềm tàng, ko thể loại trừ hoàn toàn bằng việc ứng dụng những thủ tục kiểm toán bổ sung. Ví dụ, đối với những ước tính kế toán, chuẩn mực kiểm toán yêu cầu kiểm toán viên xem xét tính thích hợp của những ước tính kế toán đối với phạm vi về lập và trình bày BCTC được ứng dụng và những thuyết minh liên quan, đồng thời xem xét khía cạnh định tính trong công việc kế toán của đơn vị được kiểm toán, bao gồm những tín hiệu về sự thiên lệch, thiếu khách quan (nếu mang) trong những xét đoán của Ban Giám đốc (xem Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 540 và đoạn 12 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 700).

Thực chất của những thủ tục kiểm toán

A47. Khả năng thu thập chứng cứ kiểm toán của kiểm toán viên bị giới hạn về tính khả thi hoặc giới hạn pháp lý, như:

(1)        Ban Giám đốc đơn vị được kiểm toán hoặc đối tượng khác mang thể cố ý hoặc vô ý ko cung ứng đầy đủ thông tin liên quan tới việc lập và trình bày BCTC hoặc thông tin mà kiểm toán viên yêu cầu. Kiểm toán viên ko thể vững chắc về tính đầy đủ của thông tin, ngay cả lúc kiểm toán viên đã thực hiện những thủ tục kiểm toán để đạt được sự đảm bảo hợp lý rằng những thông tin mang liên quan đã được thu thập đầy đủ.

(2)        Hành vi gian lận mang thể được thực hiện tinh vi và kỹ lưỡng để che dấu. Những thủ tục kiểm toán để thu thập chứng cứ kiểm toán mang thể ko phát hiện hết sơ sót cố ý như việc thông đồng để làm giả chứng từ, làm cho kiểm toán viên tin rằng chứng cứ kiểm toán đó là hợp thức. Kiểm toán viên ko được tập huấn để làm chuyên gia xác minh chứng từ mạo.

(3)        Mỗi cuộc kiểm toán ko phải là một cuộc thăm dò hoặc thanh tra về những sai phép. Kiểm toán viên ko mang quyền thăm dò, thanh tra, xét hỏi, khám xét như cuộc thăm dò của cơ quan pháp luật.

Tính kịp thời của BCTC và sự cân đối giữa lợi ích và giá thành

A48. Kiểm toán viên ko được phép dựa vào khó khăn về nhân sự, thời kì hay giá thành để bỏ qua một thủ tục kiểm toán mà ko mang sự thay thế bằng thủ tục nào khác hoặc hài lòng với chứng cứ kiểm toán ko đủ sức thuyết phục. Việc lập kế hoạch kiểm toán một cách thích hợp sẽ giúp kiểm toán viên mang đủ thời kì và nguồn lực để tiến hành cuộc kiểm toán. Sự thích hợp của thông tin, trị giá của thông tin mang xu hướng giảm đi theo thời kì và cần cân nhắc sự cân đối giữa độ tin cậy của thông tin với giá thành bỏ ra để mang được thông tin đó. Điều này đã được nói trong phạm vi về lập và trình bày BCTC. Người sử dụng BCTC mong muốn kiểm toán viên đưa ra báo cáo kiểm toán từ thời kì và giá phí hợp lý, với nhận thức rằng kiểm toán viên ko thể xem xét tất cả những thông tin mang thể hiện hữu hoặc ko thể tìm hiểu tất cả những vấn đề một cách thấu đáo, tường tận dựa trên giả thiết rằng thông tin đó bị nhầm lẫn hay gian lận cho tới lúc chứng minh được điều trái lại.

A49. Để đưa ra báo cáo kiểm toán kịp thời và cân đối giữa lợi ích và giá thành, kiểm toán viên cần:

(1)        Lập kế hoạch kiểm toán để đảm bảo cuộc kiểm toán được thực hiện một cách hiệu quả;

(2)        Tập trung nguồn lực kiểm toán vào những phần hành mà kiểm toán viên cho rằng chứa đựng nhiều rủi ro mang sơ sót trọng yếu do gian lận hoặc nhầm lẫn và ít tập trung hơn vào những phần hành còn lại;

(3)        Sử dụng những thử nghiệm và giải pháp khác để rà soát tổng thể nhằm phát hiện sơ sót.

A50. Để làm rõ những phương pháp đã nêu ở đoạn A49 Chuẩn mực này, chuẩn mực kiểm toán đưa ra những yêu cầu về lập kế hoạch và thực hiện cuộc kiểm toán và yêu cầu kiểm toán viên phải:

(1)        Thực hiện những thủ tục thẩm định rủi ro và những thủ tục liên quan để làm hạ tầng xác định và thẩm định rủi ro mang sơ sót trọng yếu ở cấp độ BCTC và cấp độ hạ tầng dẫn liệu theo quy định tại đoạn 05 – 10 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 315;

(2)        Sử dụng những thử nghiệm và giải pháp khác để rà soát tổng thể nhằm cung ứng hạ tầng hợp lý cho kiểm toán viên đưa ra kết luận về tổng thể theo quy định của những Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 330, số 500, số 520 và số 530.

Những vấn đề khác tác động tới hạn chế vốn mang của cuộc kiểm toán

A51. Đối với một số hạ tầng dẫn liệu hoặc những vấn đề nhất định, những hạn chế vốn mang của cuộc kiểm toán mang tác động nghiêm trọng tới khả năng phát hiện sơ sót trọng yếu của kiểm toán viên. Những hạ tầng dẫn liệu hoặc vấn đề liên quan này bao gồm:

(1)        Gian lận, đặc thù là gian lận mang liên quan tới Ban Giám đốc hoặc mang sự thông đồng (xem Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 240);

(2)        Tính hiện hữu và đầy đủ của những mối quan hệ và giao dịch với các đối tác liên quan (xem Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 550);

(3)        Hành vi ko tuân thủ pháp luật và những quy định (xem Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 250);

(4)        Những sự kiện hoặc điều kiện trong tương lai mang thể tác động tới khả năng hoạt động liên tục của đơn vị được kiểm toán (xem Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 570).

Những chuẩn mực kiểm toán mang liên quan quy định và hướng dẫn những thủ tục kiểm toán giúp kiểm toán viên làm giảm tác động của những hạn chế vốn mang.

A52. Do hạn chế vốn mang của cuộc kiểm toán, mặc dù cuộc kiểm toán đã được lập kế hoạch và thực hiện theo những chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, kiểm toán viên vẫn ko thể tránh khỏi rủi ro về việc sẽ ko phát hiện được một số sơ sót trọng yếu của BCTC. Rủi ro mang sơ sót trọng yếu do gian lận hoặc do nhầm lẫn được phát hiện sau đó ko phải là tín hiệu về việc cuộc kiểm toán đã ko được thực hiện theo những chuẩn mực kiểm toán. Kiểm toán viên ko được sử dụng những hạn chế vốn mang của cuộc kiểm toán để biện hộ cho sự hài lòng của mình đối với những chứng cứ kiểm toán chưa đủ thuyết phục. Để xác định cuộc kiểm toán mang được thực hiện theo những chuẩn mực kiểm toán hay ko, cần dựa vào những thủ tục kiểm toán được thực hiện trong hoàn cảnh cụ thể, tính đầy đủ và thích hợp của những chứng cứ kiểm toán đã thu thập và sự thích hợp của báo cáo kiểm toán trên hạ tầng thẩm định những chứng cứ đó trong mối quan hệ với mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên.

Thực hiện cuộc kiểm toán theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam

Nội dung của những chuẩn mực kiểm toán (hướng dẫn đoạn 18 Chuẩn mực này)

A53. Chuẩn mực kiểm toán đặt ra những tiêu chuẩn cho công việc của kiểm toán viên trong quá trình kiểm toán để đạt được mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên. Chuẩn mực kiểm toán quy định và hướng dẫn những trách nhiệm chung của kiểm toán viên, cũng như những vấn đề mà kiểm toán viên cần quan tâm lúc thực hiện những trách nhiệm của mình trong từng hoàn cảnh cụ thể.

A54. Phạm vi ứng dụng, ngày mang hiệu lực và giới hạn ứng dụng của từng chuẩn mực kiểm toán được quy định và hướng dẫn trong từng chuẩn mực và trong văn bản ban hành chuẩn mực.

A55. Lúc thực hiện cuộc kiểm toán, kiểm toán viên mang thể phải tuân thủ những yêu cầu của pháp luật và những quy định mang liên quan ngoài quy định của chuẩn mực kiểm toán.

A56. Kiểm toán viên mang thể tiến hành cuộc kiểm toán đồng thời theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam và những chuẩn mực kiểm toán quốc tế hoặc chuẩn mực kiểm toán của một quốc gia khác. Trong trường hợp tương tự, ngoài việc tuân thủ những chuẩn mực kiểm toán Việt Nam mang liên quan tới cuộc kiểm toán, kiểm toán viên cần thực hiện những thủ tục kiểm toán bổ sung để đảm bảo tuân thủ những chuẩn mực kiểm toán quốc tế hoặc chuẩn mực kiểm toán của quốc gia đó.

Lưu ý lúc kiểm toán những đơn vị trong ngành nghề công

A57. Chuẩn mực kiểm toán cũng mang thể được ứng dụng đối với cuộc kiểm toán đơn vị trong ngành nghề công. Trong trường hợp này, trách nhiệm của kiểm toán viên mang thể bị tác động do những quy định của cơ quan Kiểm toán Nhà nước, yêu cầu của pháp luật, những quy định của cơ quan chức năng đối với đơn vị trong ngành nghề công, tạo ra phạm vi kiểm toán rộng hơn so với cuộc kiểm toán BCTC theo quy định của chuẩn mực kiểm toán. Chuẩn mực kiểm toán ko quy định và hướng dẫn đối với những trách nhiệm bổ sung này. Những trách nhiệm này mang thể được quy định trong chuẩn mực kiểm toán Nhà nước hoặc trong hướng dẫn của cơ quan Kiểm toán Nhà nước.

Kết cấu của chuẩn mực kiểm toán (hướng dẫn đoạn 19 Chuẩn mực này)

A58. Mỗi chuẩn mực kiểm toán gồm 03 phần: I/ Quy định chung; II/ Nội dung chuẩn mực và III/ Hướng dẫn ứng dụng. Toàn bộ nội dung chính của một chuẩn mực kiểm toán giúp người đọc hiểu được những mục tiêu mà chuẩn mực đưa ra và cách thức thực hiện những yêu cầu của chuẩn mực.

A59. Lúc cần thiết, phần hướng dẫn ứng dụng cũng đưa ra những diễn giải cụ thể hơn về những yêu cầu của chuẩn mực và hướng dẫn cách thực hiện những yêu cầu đó, cụ thể như sau:

(1)        Diễn giải rõ ràng, chi tiết hơn ý nghĩa của mỗi yêu cầu hoặc vấn đề mà yêu cầu đó hướng tới;

(2)        Đưa ra những ví dụ về những thủ tục kiểm toán thích hợp trong từng tình huống.

Hướng dẫn nói trên ko phải là đề nghị hoàn toàn mà chỉ tạo điều kiện cho việc lựa chọn cách thực hiện những yêu cầu của một chuẩn mực kiểm toán. Phần hướng dẫn ứng dụng cũng đưa ra những thông tin hạ tầng cho những vấn đề đã quy định trong phần nội dung của chuẩn mực kiểm toán.

A60. Những phụ lục là một phòng ban của phần hướng dẫn ứng dụng. Mục đích và tác dụng của mỗi phụ lục được giảng giải trong phần nội dung chuẩn mực hoặc trong tiêu đề và phần giới thiệu của phụ lục đó.

A61. Phần quy định chung của chuẩn mực mang thể bao gồm:

(1)         Mục tiêu và phạm vi ứng dụng của một chuẩn mực kiểm toán, bao gồm cả mối liên hệ giữa chuẩn mực kiểm toán này với những chuẩn mực kiểm toán khác;

(2)         Chủ đề của chuẩn mực kiểm toán;

(3)         Trách nhiệm của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán và những đối tượng khác mang liên quan tới chủ đề của chuẩn mực kiểm toán;

(4)         Giảng giải thuật ngữ liên quan tới chuẩn mực kiểm toán.

A62. Một chuẩn mực kiểm toán mang thể mang phần giảng giải chi tiết về ý nghĩa của một số thuật ngữ lúc sử dụng trong những chuẩn mực kiểm toán, được đặt trong một phần riêng với tiêu đề là “Giảng giải thuật ngữ”. Phần này giúp đảm bảo tính nhất quán lúc ứng dụng và diễn giải những chuẩn mực kiểm toán, ko thay thế cho thuật ngữ được xây dựng vì những mục đích khác, như những thuật ngữ trong văn bản pháp luật khác. Những thuật ngữ được giảng giải trong từng chuẩn mực kiểm toán sẽ mang cùng ý nghĩa lúc nhắc tới ở những chuẩn mực kiểm toán khác, trừ lúc mang lưu ý khác.

A63. Trong một số trường hợp, phần hướng dẫn ứng dụng của chuẩn mực kiểm toán còn đưa ra những lưu ý lúc kiểm toán đơn vị nhỏ và đơn vị hoạt động trong ngành nghề công. Những lưu ý này giúp kiểm toán viên thực hiện những yêu cầu của chuẩn mực kiểm toán trong cuộc kiểm toán tại những đơn vị đó, nhưng ko giới hạn hay làm giảm trách nhiệm của kiểm toán viên trong việc ứng dụng và tuân thủ yêu cầu của những chuẩn mực kiểm toán.

Lưu ý lúc kiểm toán những đơn vị nhỏ

A64. Để xác định rõ những lưu ý đối với cuộc kiểm toán những đơn vị nhỏ, “đơn vị nhỏ” là đơn vị mang những đặc điểm sau:

(a) Quyền sở hữu và quyền quản lý tập trung vào một số ít người (thường là một người – mang thể là pháp nhân hay thể nhân sở hữu đơn vị);

(b) Với một hoặc một số đặc điểm sau đây:

(i) … Những giao dịch rõ ràng hoặc ko phức tạp;

(ii) .. Cách ghi chép, lưu trữ tài liệu kế toán thuần tuý;

(iii) . Với ít hoạt động sản xuất, kinh doanh: chỉ sản xuất hoặc tìm bán một số loại sản phẩm, hàng hóa;

(iv) . Với ít kiểm soát nội bộ;

(v) .. Với ít cấp độ quản lý mà mỗi cấp mang trách nhiệm kiểm soát rộng;

(vi) . Với ít nhân sự và thường phải kiêm nhiệm.

Những đặc điểm nêu trên chưa phải là tất cả và cũng ko phải chỉ là những đặc điểm riêng mang của những đơn vị nhỏ. Những đơn vị nhỏ ko nhất thiết phải mang tất cả những đặc điểm nêu trên.

A65. Những chuẩn mực kiểm toán đưa ra những lưu ý lúc kiểm toán đơn vị nhỏ với chủ ý là ứng dụng cho những tổ chức ko niêm yết. Tuy nhiên, một số lưu ý cũng mang thể vận dụng lúc kiểm toán những tổ chức niêm yết nhỏ.

A66. Những chuẩn mực kiểm toán mang sử dụng thuật ngữ “Chủ sở hữu đồng thời là Giám đốc” trong trường hợp chủ sở hữu của một đơn vị nhỏ đồng thời chịu trách nhiệm quản lý hoạt động hàng ngày của đơn vị.

Mục tiêu quy định trong từng chuẩn mực kiểm toán (hướng dẫn đoạn 21 Chuẩn mực này)

A67. Mỗi chuẩn mực kiểm toán bao gồm một hoặc một số mục tiêu, tạo ra sự kết nối giữa những yêu cầu với những mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán. Những mục tiêu trong từng chuẩn mực kiểm toán giúp kiểm toán viên tập trung để đạt được kết quả theo yêu cầu của chuẩn mực kiểm toán, đồng thời giúp kiểm toán viên:

(1)        Hiểu rõ những mục tiêu cần đạt được và cách thức thích hợp để thực hiện;

(2)        Quyết định những công việc cần thực hiện thêm để đạt được mục tiêu đã định trong hoàn cảnh cụ thể của cuộc kiểm toán.

A68. Những mục tiêu trong từng chuẩn mực kiểm toán cần được hiểu trong mối liên hệ với những mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán đã quy định tại đoạn 11 Chuẩn mực này. Khả năng hoàn thành một mục tiêu đơn lẻ cũng như việc đạt được và hoàn thành mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên đều bị tác động bởi những hạn chế vốn mang của cuộc kiểm toán.

A69. Để thực hiện những mục tiêu, kiểm toán viên phải quan tâm tới mối quan hệ tương hỗ giữa những chuẩn mực kiểm toán. Như đã hướng dẫn tại đoạn A53 Chuẩn mực này, trong một số trường hợp, những chuẩn mực kiểm toán tập trung vào quy định và hướng dẫn những trách nhiệm chung, trong những trường hợp khác, lại đưa ra cách thực hiện trách nhiệm trong từng tình huống cụ thể. Ví dụ, Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 200 yêu cầu  kiểm toán viên phải duy trì thái độ hoài nghi nghề nghiệp trong suốt quá trình lập kế hoạch và thực hiện kiểm toán, đây là yêu cầu cần thiết nhưng ko được quy định lại trong những chuẩn mực kiểm toán khác. Ở mức độ chi tiết hơn, Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 315 và số 330 cũng quy định những mục tiêu và yêu cầu trong việc kiểm toán viên thực hiện trách nhiệm phát hiện, thẩm định rủi ro mang sơ sót trọng yếu, thiết kế và thực hiện những thủ tục kiểm toán tiếp theo đối với những rủi ro đã thẩm định; những mục tiêu và yêu cầu này được ứng dụng trong suốt quá trình kiểm toán. Một chuẩn mực kiểm toán chỉ nhằm khắc phục những khía cạnh riêng của cuộc kiểm toán (như Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 540) cũng mang thể mở rộng để ứng dụng, dù ko nhắc lại, những mục tiêu và yêu cầu của những chuẩn mực kiểm toán như Chuẩn mực kiểm toán số 315 và số 330 trong mối quan hệ với chủ đề trọng tâm của chuẩn mực kiểm toán đó. Do đó, để hoàn thành những mục tiêu mà Chuẩn mực kiểm toán số 540 đề ra, kiểm toán viên phải lưu ý tới những mục tiêu và yêu cầu của những chuẩn mực kiểm toán liên quan.

Sử dụng những mục tiêu để xác định sự cần thiết của những thủ tục kiểm toán bổ sung (hướng dẫn đoạn 21(a) Chuẩn mực này)

A70. Yêu cầu của mỗi chuẩn mực kiểm toán được thiết kế để giúp kiểm toán viên hoàn thành những mục tiêu mà chuẩn mực kiểm toán quy định và từ đó đạt được mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán. Việc thực hiện những yêu cầu của chuẩn mực kiểm toán một cách thích hợp sẽ giúp kiểm toán viên mang đầy đủ hạ tầng để hoàn thành những mục tiêu. Tuy nhiên, do tình huống thực tế của những cuộc kiểm toán rất phổ thông và những chuẩn mực kiểm toán ko thể lường trước mọi tình huống, kiểm toán viên mang trách nhiệm xác định những thủ tục kiểm toán cần thiết để hoàn thành những yêu cầu của chuẩn mực và đạt được mục tiêu đã định. Hoàn cảnh thực tế của cuộc kiểm toán mang thể phát sinh những vấn đề cụ thể đòi hỏi kiểm toán viên phải thực hiện những thủ tục kiểm toán bổ sung ngoài những thủ tục mà chuẩn mực kiểm toán đó yêu cầu để đạt được mục tiêu mà chuẩn mực kiểm toán quy định.

Sử dụng những mục tiêu để thẩm định việc thu thập đầy đủ chứng cứ kiểm toán thích hợp (hướng dẫn đoạn 21(b) Chuẩn mực này)

A71. Kiểm toán viên cần sử dụng những mục tiêu để thẩm định liệu đã thu thập được đầy đủ những chứng cứ kiểm toán thích hợp cho mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán hay chưa. Nếu kết quả thẩm định cho thấy những chứng cứ kiểm toán chưa đầy đủ và thích hợp, kiểm toán viên mang thể ứng dụng một hoặc một số phương pháp sau đây để đạt được yêu cầu của đoạn 21(b) Chuẩn mực này:

(1)     Tìm hiểu liệu đã hoặc sẽ thu thập được thêm những chứng cứ kiểm toán thích hợp từ kết quả của việc tuân thủ những chuẩn mực kiểm toán khác;

(2)     Mở rộng công việc thực hiện bằng cách ứng dụng thêm một hoặc một số yêu cầu;

(3)     Thực hiện những thủ tục khác mà kiểm toán viên thẩm định là cần thiết trong từng tình huống.

Lúc ko thể thực hiện bất kỳ phương pháp nào trong số những phương pháp nêu trên, kiểm toán viên sẽ ko thể thu thập được đầy đủ chứng cứ kiểm toán thích hợp và theo yêu cầu của chuẩn mực kiểm toán, kiểm toán viên phải xác định tác động của vấn đề này đối với báo cáo kiểm toán hoặc đối với khả năng hoàn thành cuộc kiểm toán.

Tuân thủ những quy định mang liên quan

Những quy định mang liên quan (hướng dẫn đoạn 22 Chuẩn mực này)

A72. Một chuẩn mực kiểm toán mang thể ko liên quan tới một số cuộc kiểm toán cụ thể. Ví dụ, nếu đơn vị được kiểm toán ko mang phòng ban kiểm toán nội bộ thì toàn bộ những quy định của Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 610 được coi là ko liên quan tới cuộc kiểm toán đơn vị đó.

A73. Trong một số chuẩn mực kiểm toán mang thể mang những quy định phải mang điều kiện mới ứng dụng được. Những quy định mang điều kiện sẽ trở nên mang liên quan tới cuộc kiểm toán lúc phát sinh tình huống cho thấy sự tồn tại của những điều kiện đó. Nhìn chung, điều kiện ứng dụng của một quy định mang thể nêu rõ ràng hoặc ngầm ẩn, ví dụ:

(1)    Quy định phải đưa ra ý kiến kiểm toán ko phải ý kiến chấp nhận toàn phần lúc mang giới hạn phạm vi (đoạn 13 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 705): đây là một quy định mang điều kiện được nêu rõ ràng;

(2)    Quy định phải trao đổi những phát hiện về khuyết thiếu nghiêm trọng trong kiểm soát nội bộ với Ban quản trị đơn vị được kiểm toán (đoạn 09 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 265), phụ thuộc vào việc khuyết thiếu nghiêm trọng đó mang tồn tại hay ko; và quy định phải thu thập đầy đủ những chứng cứ kiểm toán thích hợp liên quan tới việc trình bày và công bố thông tin phòng ban theo phạm vi về lập và trình bày BCTC được ứng dụng (đoạn 13 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 501), phụ thuộc vào việc phạm vi đó mang yêu cầu hay cho phép công bố những thông tin đó hay ko: đây là những quy định mang điều kiện chỉ ngầm ẩn mà ko nêu rõ ràng.

Trong một số trường hợp, một quy định mang thể được thể hiện như là mang điều kiện phụ thuộc vào pháp luật và những quy định mang liên quan. Ví dụ, kiểm toán viên mang thể được yêu cầu phải rút khỏi cuộc kiểm toán, lúc việc rút khỏi đó là thích hợp với pháp luật và những quy định mang liên quan, hoặc kiểm toán viên mang thể được yêu cầu phải thực hiện một số việc, trừ lúc việc đó bị pháp luật và những quy định nghiêm cấm.

Thực hiện khác so với một quy định (hướng dẫn đoạn 23 Chuẩn mực này)

A74. Đoạn 12 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 230 quy định về tài liệu, hồ sơ kiểm toán trong những tình huống ngoại lệ lúc kiểm toán viên thực hiện khác so với một quy định nào đó của chuẩn mực kiểm toán mang liên quan. Những chuẩn mực kiểm toán ko đề nghị kiểm toán viên phải tuân thủ những quy định được coi là ko thích hợp với hoàn cảnh cụ thể của cuộc kiểm toán.

Ko đạt được mục tiêu (hướng dẫn đoạn 24 Chuẩn mực này)

A75. Việc thẩm định liệu đã đạt được một mục tiêu nào đó hay chưa đòi hỏi sự xét đoán chuyên môn của kiểm toán viên. Việc xét đoán phải tính tới kết quả của những thủ tục kiểm toán đã thực hiện trên hạ tầng tuân thủ những quy định của chuẩn mực kiểm toán và thẩm định của kiểm toán viên về sự đầy đủ, thích hợp của những chứng cứ kiểm toán đã thu thập được cũng như sự cần thiết phải thực hiện thêm những thủ tục khác trong hoàn cảnh cụ thể của cuộc kiểm toán nhằm đạt được những mục tiêu mà chuẩn mực kiểm toán quy định. Theo đó, những trường hợp mang thể làm tăng khả năng ko đạt được mục tiêu bao gồm:

(1)     Ko cho phép kiểm toán viên tuân thủ những quy định mang liên quan của chuẩn mực kiểm toán;

(2)     Kiểm toán viên ko thể tiến hành những thủ tục kiểm toán bổ sung hoặc thu thập thêm những chứng cứ kiểm toán mà kiểm toán viên cho là cần thiết từ việc sử dụng những mục tiêu quy định tại đoạn 21 Chuẩn mực này, ví dụ do hạn chế về tính sẵn mang của những chứng cứ kiểm toán.

A76. Tài liệu, hồ sơ kiểm toán đáp ứng những quy định của Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 230 và những quy định về tài liệu, hồ sơ kiểm toán trong những chuẩn mực kiểm toán liên quan cung ứng chứng cứ làm hạ tầng cho kiểm toán viên đưa ra kết luận về việc đạt được mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên. Kiểm toán viên ko cần phải lưu riêng những tài liệu đối với mỗi mục tiêu đã đạt được. Tuy nhiên, việc lưu lại những tài liệu chứng minh cho việc ko đạt được một mục tiêu cụ thể nào đó sẽ giúp kiểm toán viên thẩm định liệu việc đó mang ngăn cản việc đạt được mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán hay ko./.

 

*****

Rate this post

Bình luận