Một số lý thuyết về kinh tế nông nghiệp

Nông nghiệp là ngành sản xuất sở hữu những nét đặc thù, là ngành sản xuất gắn với sinh vật (cây trồng, vật nuôi), bị chi phối bởi quy luật sinh vật học, những điều kiện ngoại cảnh (đất đai, thời tiết – khí hậu) và là ngành sản xuất ra sản phẩm thế tất để xã hội tồn tại và phát triển, vì thế từ lâu rất được những nhà kinh tế quan tâm và được kể nhiều trong những lý thuyết kinh tế, nhất là trong những mô phỏng phát triển kinh tế của những nước chậm phát triển hiện đang tiến hành công nghiệp hoá.

D. Ricardo, nhà kinh tế học cổ điển lỗi lạc cho rằng lợi nhuận là số còn lại ngoài tiền lương mà nhà tư bản trả cho người lao động. Xu hướng sút giảm tỷ suất lợi nhuận được ông giảng giải bởi nguyên nhân nằm trong sự vận động, biến đổi thu nhập của ba giai cấp: địa chủ, người lao động và nhà tư bản. D. Ricardo cho rằng do quy luật phì nhiêu đất đai ngày càng giảm, giá cả nông sản tăng lên làm cho tiền lương người lao động tăng và địa tô tăng lên, còn lợi nhuận ko tăng. Tương tự, địa chủ là người sở hữu lợi, người lao động ko được lợi và cũng ko bị hại còn nhà tư bản bị thiệt do tỷ suất lợi nhuận giảm. Kết luận này rõ ràng ko còn thích hợp trong thời đại tiến bộ khoa học khoa học ngày nay.

Công lao to to của D.Ricardo là phân tích địa tô. Điểm vượt bậc của lý thuyết địa tô được Ông phân tích dựa trên cơ sở vật chất lý thuyết về lao động. D.Ricardo lập luận rằng, do đất đai canh tác bị hạn chế, độ phì nhiêu đất đai giảm đi, năng suất đầu tư đem lại ko tương xứng, trong lúc đó dân số tăng nhanh làm cho nông sản trở nên khan hiếm, trở nên hiện tượng phổ biến trong mọi xã hội. Điều này đã buộc con người phải canh tác cả trên đất xấu. Vì phải canh tác trên đất xấu nên trị giá nông sản do tổn hao lao động trên đất xấu quyết định. Vì vậy khoản chênh lệch về lượng nông sản do cùng một lượng đầu tư như nhau trên một đơn vị diện tích ruộng nương tốt hoặc trung bình so với một đơn vị diện tích ruộng nương xấu được gọi là địa tô và khoản chênh lệch này được trả cho địa chủ. Tuy nhiên, hạn chế quan yếu nhất trong lý thuyết địa tô của D. Ricardo là ông ko thừa nhận địa tô tuyệt đối.

C.Mác đã dành sự quan tâm đáng kể cho việc nghiên cứu về vấn đề địa tô. Sau lúc nghiên cứu lý luận địa tô của những học giả trước C. Mác, như Andiexơn, A.Smith, D.Ricardo v.v. C.Mac đã bình luận, phê phán sâu sắc những ý kiến, nội dung về lý luận địa tô của những học giả này. Những nghiên cứu này được trình bày khá kỹ trong cuốn sách: “Những thuyết giáo về thặng dư giá trị” phần II (từ chương IX tới chương XIV – quyển IV của Bộ tư bản). Trên cơ sở vật chất đó C.Mác đã trình bày ý kiến của mình về địa tô trong quyển III của Bộ tư bản, phần II.  ở phần này C.Mác đã trình bày khá cụ thể về những loại địa tô, trong đó Ông đã dành sự quan tâm thích đáng tới địa tô chênh lệch. Theo C.Mac lúc hai lượng tư bản và lao động ngang nhau thì lợi nhuận siêu ngạch đấy chuyển thành địa tô. Địa tô chênh lệch bao gồm hai loại: địa tô chênh lệch I và địa tô chênh lệch II.

Địa tô chênh lệch I được tạo thành là do sự khác biệt về độ phì nhiêu tự nhiên của ruộng nương và vị trí địa lý của những thửa đất đem lại. tác động tới độ phì nhiêu tự nhiên của đất, theo C.Mác là do cấu thành lý học (cấu tượng đất, chất đất, v.v…) hóa học đất (những thành phần dinh dưỡng trong đất và khả năng sản xuất những chất dinh dưỡng cho cây trồng), điều kiện thời tiết – khí hậu (ôn độ, ánh sáng, lượng mưa v.v…).

Địa tô chênh lệch II được tạo thành do đầu tư tư bản khác nhau trên cùng một thửa đất. C.Mác nhấn mạnh địa tô chênh lệch I là tiền đề, là điểm xuất phát để tạo thành địa tô chênh lệch II. Ông đã phân tích khá sâu về địa tô chênh lệch II, xem xét địa tô chênh lệch II được tạo thành trong ba trường hợp giả thiết: giá cả sản xuất ko thay đổi, giá cả sản xuất giảm xuống và giá cả sản xuất tăng lên.

Lý thuyết phát triển cân đối của R. Nurkse, là người đi tiên phong trong lý thuyết phát triển, cho rằng cần đầu tư vốn đồng bộ để phát triển rộng rãi những ngành khác nhau, bởi đây là cách duy nhất để tránh khỏi vòng tròn luẩn quẩn của nghèo đói. R. Nurkse quan tâm tới vấn đề tăng thu nhập quốc dân bình quân đầu người bằng cách tạo ra những chuyển biến để thoát khỏi nông nghiệp, là khu vực thu hút quá nhiều nhân lực. Ông cho rằng lao động dư thừa cần phải được chuyển khỏi nông nghiệp, đáp ứng sự hình thành tư bản cho những dự án xây dựng, công xưởng, máy móc. Tình hình đó sẽ tăng năng lực sản xuất và nhu cầu chung cần thiết cho sản phẩm sở hữu thu nhập cao trong khoảng thời gian dài, từ đó đạt được sự cân đối tốt hơn trong nền kinh tế. Tuy nhiên, với lý thuyết phát triển cân đối làm phân tán những nguồn lực rất sở hữu hạn của quốc gia. Chính vì vậy, chỉ sau một thời kỳ tăng trưởng, những nền kinh tế theo đuổi mô phỏng cơ cấu cân đối đã nhanh chóng rơi vào tình trạng thiểu năng.

Lý thuyết phát triển cơ cấu ngành ko cân đối, tiêu biểu cho trường phái này là A. Hirschman, F.Perrons và G.Bernis. Lý thuyết ko cân đối cho rằng những nước chậm phát triển ko thể và ko nhất thiết phải đảm bảo tăng trưởng vững bền bằng cách duy trình cơ cấu cân đối liên ngành, mà cần tập trung tài nguyên, vốn, năng lực quản lý vào những ngành chủ yếu. Việc phát triển cơ cấu ngành ko cân đối sẽ gây nên sức ép, tạo ra sự kích thích đầu tư. Trong mối tương quan giữa những ngành, một mặt nếu cung bằng cầu thì sẽ triệt tiêu động lực khuyến khích đầu tư để tăng năng lực sản xuất, mặt khác, trong mỗi giai đoạn phát triển của thời kỳ công nghiệp hoá, vai trò “cực tăng trưởng” của những ngành trong nền kinh tế là ko giống nhau. Vì thế, cần tập trung những nguồn lực khan hiếm cho một số ngành trong những thời khắc nhất định với ý tức thị những ngành, ngành đầu tàu thu hút toàn bộ nền kinh tế phát triển. Việc vận dụng lý thuyết này để chọn ngành chủ đạo được bàn luận khá nhiều. A. Hirschman (1959) đã xác định những ngành chủ yếu là những ngành sở hữu mối liên kết to to nhất theo ý nghĩa đầu vào – đầu ra với những ngành công nghiệp khác và những ngành sản xuất ko phải nông nghiệp hay công nghiệp nhẹ thuộc nhánh dưới mà là những ngành công nghiệp thuộc nhánh giữa và nhánh trên sử dụng nhiều vốn, đặc trưng là ngành công nghiệp nặng. Thực tế phát triển kinh tế ở những nước Mỹ La Tinh, ấn Độ cho thấy những ngành công nghiệp này, với kết quả ko những bản thân những ngành công nghiệp này hoạt động kém hiệu quả mà còn trút hậu quả xuống những ngành công nghiệp nhánh dưới. Mô phỏng hai khu vực của A. Lewis 7, mô phỏng này ra đời vào những năm

1950, sau đó được John Fei và G. Ranis mở rộng. Mô phỏng hai khu vực của Lewis trở thành lý thuyết “khái quát” về quá trình phát triển trong những nước thuộc toàn cầu thứ ba thừa lao động. Mô phỏng này được thừa nhận trong sắp suốt những năm 1960 và đầu những năm 1970. Trong mô phỏng Lewis, nền kinh tế kém phát triển sở hữu hai khu vực, đó là khu vực nông thôn mang tính truyền thống, dân số đông đúc, nền kinh tế kém phát triển, lao động dư thừa so với những yếu tố sản xuất khác, năng suất lao động bằng ko, do đó sở hữu thể sản xuất vô hạn lao động sang khu vực công nghiệp mà ko hề làm giảm sản lượng. Thứ hai là khu vực công nghiệp thành thị hiện đại, năng suất cao mà lao động từ khu vực truyền thống chuyển sang đó. Trọng tâm của mô phỏng này là quá trình dịch chuyển lao động từ khu vực sinh tồn – nông nghiệp sang khu vực hiện đại – công nghiệp và sự tăng sản lượng, việc làm trong khu vực hiện đại. Sự dịch chuyển đó là kết quả của sự mở rộng quy mô sản xuất trong khu vực công nghiệp. Tốc độ dịch chuyển phụ thuộc vào tỷ lệ đầu tư công nghiệp và tích lũy tư bản trong khu vực hiện đại. Mức tiền công trong khu vực công nghiệp được giả thiết là ko thay đổi và bị quy định như là một mức nhất định cao hơn mức tiền công trung bình trong khu vực sinh tồn (theo Lewis giả thiết cao hơn 30% để xúc tiến nông dân thiên di ra khỏi vùng quê của họ). Mô phỏng của Lewis – Fei – Ranis đã nhấn mạnh tầm quan yếu của sự biến đổi cơ cấu trong những nước chậm phát triển, sở hữu trị giá phân tích nhất định ở chỗ, nó nhấn mạnh hai yếu tố chủ yếu của vấn đề công ăn việc làm, đó là những sự khác biệt về kinh tế và cơ cấu giữa hai khu vực nông thôn, thành thị và cơ chế của quá trình chuyển giao lao động giữa hai khu vực.

Tuy nhiên thực tế phát triển ở Trung Hoa, Philippin, Indonexia v.v… với những cuộc di dân ồ ạt từ nông thôn ra thành thị đã gây ra tình trạng sút giảm nghiêm trọng sản xuất nông nghiệp, thiếu hụt lương thực trong những nước này. Vì vậy theo Oshima8 hình mẫu phát triển sở hữu lẽ phải tính từ lúc hiệu suất nông nghiệp, nhất là trường hợp ở những nước Châu á gió mùa, nơi thu nhập hàng năm và năng suất lao động theo đầu người quá thấp. Những ý đồ nhằm duy trì năng suất do biến đổi cơ cấu sẽ ko thành công, nếu trước tiên ko tăng hiệu suất nông nghiệp, trừ phi việc tăng thu thập do xuất khẩu sản lượng công nghiệp và nhập khẩu lương thực. Tuy nhiên điều này rất khó thực hiện trong giai đoạn đầu của tăng trưởng lúc quản lý công nghiệp, kỹ năng, vốn, quy mô và kinh tế đối ngoại chưa phát triển tốt. Đặc thù với những nước đang phát triển, nhu cầu về nguồn lực sở hữu trình độ cao trong giai đoạn đầu công nghiệp hoá là một đòi hỏi quá to.

Lý thuyết những giai đoạn phát triển kinh tế của W.Rostow, còn được gọi là mô phỏng suy diễn lịch sử, đã chia tiến trình kinh tế thành năm gian đoạn: Giai đoạn xã hội truyền thống (nông nghiệp là nền tảng của nền kinh tế), giai đoạn chuẩn bị chứa cánh (đã xuất hiện những khu vực kinh tế sở hữu tác dụng thu hút, xúc tiến sự phát triển), giai đoạn chứa cánh (tỷ lệ đầu tư tăng từ 5 tới 10% tổng sản phẩm quốc dân), giai đoạn hướng tới sự chín muồi kinh tế (tỷ lệ đầu tư cao, xuất hiện nhiều cực tăng trưởng, làm thay đổi cơ cấu kinh tế), và giai đoạn kỷ nguyên tiêu tiêu dùng cao. Với cách phân chia này những nước đang phát triển hiện nay ở vào giai đoạn 1 tới 3. Xã hội sở hữu trình độ phát triển còn thấp thì khu vực nông nghiệp còn chiếm tỷ trọng to về cơ cấu trị giá sản phẩm và cơ cấu lao động.

Tương tự, sở hữu thể nói rằng hầu hết những lý thuyết của những nhà Kinh tế học trước đây đều ko thuần túy tập trung nghiên cứu về kinh tế nông nghiệp, mà đều đặt nông nghiệp trong mối quan hệ với những ngành, những ngành khác, trước hết là với công nghiệp. Ngày nay, hơn bao giờ hết, phát triển nông nghiệp càng phải đặt trong mối quan hệ tổng thể với những ngành, những ngành khác như: xuất khẩu, du lịch, công nghiệp, môi trường… Do vậy lúc nghiên cứu về kinh tế nông nghiệp cũng phải nghiên cứu trong mối quan hệ tổng thể.

Rate this post

Bình luận