Nghiên cứu về văn hoá quốc gia của Hofstede

Geert Hofstede, nhà nhân chủng học nổi tiếng người Hà Lan, đã tiến hành một trong những nghiên cứu trước nhất dựa trên quan sát thực nghiệm về những đặc điểm văn hoá quốc gia. Trong quá trình tuyển dụng viên chức cho IBM, ông đã sở hữu điều kiện thu thập dữ liệu về những trị giá đạo đức và những quan niệm từ 116,000 viên chức của tập đoàn IBM, những người sở hữu quốc tịch, tuổi tác và nam nữ khác nhau. Hofstede đã tiến hành hai cuộc khảo sát vào năm 1968 và 1972. Kết quả thăm dò đã giúp ông đưa ra bốn khía cạnh (dimension) của văn hoá quốc gia. Chúng ta sẽ nghiên cứu về phần này sau đây.

Tính tư nhân và tính tập thể sở hữu tức là văn hóa đó giám định một cá thể theo tư nhân người đó hay theo việc anh ta thuộc nhóm người nào (VD: thành phần gia đình, nghề nghiệp…). Trong những xã hội theo chủ nghĩa tư nhân, mối quan hệ giữa con người tương đối lỏng lẻo, mỗi người sở hữu xu hướng chỉ quan tâm tới lợi  ích của bản thân mình. Những xã hội này ưa thích tính tư nhân hơn sự kết đoàn tập thể. Khó khăn là tiêu  chuẩn và người nào khó khăn tốt nhất sẽ giành được phần thưởng. Australia, Canada, vương quốc Anh và Hoa Kỳ là những quốc gia theo chủ nghĩa tư nhân. Trái lại, trong những xã hội theo chủ nghĩa tập thể, mối quan hệ giữa những tư nhân đóng vai trò quan yếu hơn trong ý muốn tư nhân. Hoạt động kinh doanh được tiến hành dựa trên cơ sở vật chất làm việc nhóm trong đó ý kiến tập thể luôn được coi trọng. Tập thể là quan yếu hơn tất cả, vì cơ bản, cuộc sống là một mối quan hệ hợp tác. Sự kết đoàn và tán thành giúp giữ vững mối quan hệ hoà hợp trong tập thể. TQ, Panama và Hàn Quốc là những ví dụ tiêu biểu cho một xã hội theo chủ nghĩa tập thể.

Khoảng cách quyền lực là từ để miêu tả cách một xã hội xử sự với sự bất đồng đẳng về quyền lực giữa con người trong xã hội. Một xã hội sở hữu sự chênh lệch về quyền lực to  sở hữu tức là mức độ bất đồng đẳng tương đối cao và luôn tăng lên theo thời kì. Tại tất cả quốc gia này, sở hữu khoảng cách rất to giữa những người sở hữu quyền lực và những người thấp cổ bé họng. Guatemala, Malaysia, Philippin và một vài nước Trung Đông là tất cả quốc gia tiêu biểu về khoảng cách quyền lực to. Trái lại, trong những xã hội với khoảng cách quyền lực thấp, sự chênh lệch giữa kẻ mạnh và kẻ yếu rất nhỏ. Ví dụ, ở những nước Scandinavia như Đan Mạch và Thuỵ Điển, những chính phủ xây dựng hệ thống thuế và phúc lợi xã hội nhằm đảm bảo quốc gia của họ giữ được sự đồng đẳng tương đối trong thu nhập và quyền lực. Hoa Kỳ là quốc gia sở hữu khoảng cách về quyền lực tương đối thấp.

 Sự phân cấp xã hội (social stratification) là yếu tố sở hữu tác động tới khoảng cách quyền lực. Ở Nhật, hầu hết tất cả mọi người thuộc tầng lớp trung lưu, trong lúc đó ở Ấn Độ, sang trọng trên nắm hầu hết quyền kiểm soát đối với việc ra quyết định và sức tậu. Trong những đơn vị, mức độ phân tầng quản lý và chuyên quyền trong lãnh đạo sẽ quyết định khoảng cách quyền lực. Trong những doanh nghiệp, sự chênh lệch to về quyền lực cùng cách quản lý chuyên quyền làm cho quyền lực tâp trung vào những nhà lãnh đạo cấp cao và viên chức ko sở hữu quyền tự quyết. Còn trong những đơn vị sở hữu chênh lệch về quyền lực thấp, những nhà quản lý và viên chức của họ thường đồng đẳng hơn, hợp tác với nhau nhiều hơn để đạt được mục tiêu của đơn vị.

E ngại rủi ro thể hiện chừng mực mà con người sở hữu thể chấp nhận rủi ro và sự ko vững chắc trong cuộc sống của họ. Trong xã hội sở hữu mức độ e ngại rủi ro cao, con người thường thiết lập nên những tổ chức để tối thiểu hoá rủi ro và đảm bảo an toàn tài chính. Những đơn vị  tập trung tạo ra việc làm ổn định và thiết lập những quy định để điều chỉnh những hoạt động của viên chức cũng như tối thiểu hoá sự ko sáng tỏ. Những nhà lãnh đạo thường phải mất nhiều thời kì để ra quyết định vì phải xem xét hết mọi khả năng xảy ra rủi ro. Bỉ, Pháp và Nhật Bản là những nước sở hữu mức độ e ngại rủi ro tương đối cao. Những xã hội sở hữu mức độ e ngại rủi ro thấp thường giúp những thành viên làm quen và chấp nhận sự ko vững chắc. Những nhà quản lý rất  nhanh nhạy và tương đối thoải mái lúc chấp nhận rủi ro nên họ ra quyết định khá nhanh. Con người chấp nhận cuộc sống mỗi ngày xảy tới và làm việc thường nhật vì họ ko lo lắng về tương lai. Họ sở hữu xu hưóng dung hoà được những hành động và quan niệm khác biệt so với bản thân họ vì họ ko cảm thấy sợ sệt. Ấn Độ, Eire, Jamaica và Hoa Kỳ là những ví dụ tiêu biểu nhất cho tất cả quốc gia sở hữu mức độ e ngại rủi ro thấp.

Nam tính/ Nữ tính là khái niệm chỉ một định hướng của xã hội dựa trên trị giá của nam tính và nữ tính. Những nền văn hoá nam tính sở hữu xu hướng coi trọng khó khăn, sự quyết đoán, tham vọng, và sự tích luỹ của nả. Xã hội được tạo nên bởi những người đàn ông và phụ nữ quyết đoán, chú trọng tới sự nghiệp, kiếm tiền và hầu như ko quan tâm tới những thứ  khác. Sở hữu thể kể tới những ví dụ tiêu biểu là Australia, Nhật Bản. Hoa Kỳ cũng là một quốc gia sở hữu nam tính tương đối cao. Những nền văn hoá nói tiếng Tây Ban Nha cũng khá nam tính và thể hiện sự say mê lao động, sự táo tợn và khó khăn. Trong kinh doanh, tính chất nam tính thể hiện ở sự thích hành động, tự tín, năng động. Trái lại, trong những nền văn hoá nữ tính, như ở những nước Scandinavia, cả Nam giới và Nữ giới đều chú trọng vào việc duy trì vai trò, sự phụ thuộc lẫn nhau và quan tâm tới những người kém might mắn hơn. Hệ thống phúc lợi phát triển cao và nhà nước thường sở hữu chế độ trợ cấp cho giáo dục.

Bốn khía cạnh định hướng văn hoá mà Hofstede đề xuất phía trên đã và đang được chấp nhận rộng rãi. Chúng là một phương tiện giúp chúng ta hiểu được sự khác biệt về văn hoá và là một cơ sở vật chất để phân loại văn hóa quốc gia. Rất nhiều nghiên cứu thực nghiệm cũng đã tìm ra những mối quan hệ giữa bốn định hướng văn hoá và địa lí, cho thấy rằng những nước sở hữu thể giống nhau (sở hữu sự tương đồng văn hoá) hoặc ko giống nhau (sở hữu khoảng cách văn hoá) về một trong bốn định hướng đó.

Tuy vậy, nghiên cứu của Hofstede vẫn sở hữu một số hạn chế. Thứ nhất, như đã lưu ý, dự án nghiên cứu này dựa trên những dữ liệu thu thập được từ thời kì từ năm 1968 tới năm 1972. Từ đó tới nay nhiều thứ đã thay đổi, bao gồm tiến trình toàn cầu hoá liên tục, sự phát triển của những phương tiện truyền thông xuyên quốc gia, tiến bộ khoa học và vai trò của phụ nữ trong lực lượng lao động. Dự án này đã ko thể lý giải được sự tập hợp những trị giá văn hóa đã xuất hiện trong suốt vài thập kỉ qua. Thứ hai, những phát hiện của Hofstede đều dựa trên ý kiến của những viên chức của một đơn vị đơn lẻ – đơn vị IBM – trong một ngành công nghiệp đơn lẻ, do đó rất khó để khái quát hoá vấn đề. Thứ ba, ông đã sử dụng bảng thắc mắc để thu thập dữ liệu, phương pháp này ko hiệu quả lúc thăm dò một số vấn đề sâu xa xung quanh phương diện văn hoá. Cuối cùng, Hofstede vẫn ko nắm bắt được tất cả những khía cạnh tiềm tàng của văn hoá.

Để phản ứng lại với phê phán cuối cùng này, Hofstede cuối cùng đã bổ sung khía cạnh thứ năm vào  nghiên cứu của mình: định hướng dài hạn hoặc ngắn hạn. Khía cạnh này thể hiện mức độ ở đó con người và những tổ chức trì hoãn sự thoả mãn để đạt được thành công trong dài hạn. Điều đó sở hữu tức là những doanh  nghiệp và con người trong những nền văn hoá định hưóng dài hạn sở hữu xu hướng nhìn về trong khoảng thời gian dài lúc lập kế hoạch và cuộc sống. Họ chú trọng tới khoảng thời kì trong nhiều năm và nhiều thập kỉ. Khía cạnh dài hạn được thể hiện rõ nhất trong những trị giá đạo đức của người châu Á – những định hướng văn hoá truyền thống của một số nước châu Á, bao gồm Trung Quốc, Nhật Bản và Singapore. Một phần, những trị giá này dựa trên những thuyết giáo của triết nhân nổi tiếng của TQ là Khổng Tử. Ông sống vào khoảng năm 500 trước công nguyên. Ngoài định hướng dài hạn, Khổng Tử cũng tán thành những trị giá văn hoá khác mà cho tới ngày nay những trị giá đó vẫn là nền tảng cho nhiều nền văn hoá của châu Á. Những trị giá đó bao gồm tính kỷ luật, sự trung thành, sự siêng năng, quan tâm tới giáo dục, sự tôn trọng gia đình, chú trọng kết đoàn cùng đồng và kiểm soát thèm muốn tư nhân. Những học giả thường xác nhận những trị giá này là điều làm nên sự kì diệu của Á Đông, làm nên tốc độ tăng trưởng kinh tế đáng kể và quá trình hiện đại hoá của những nước Đông Á trong suốt vài thập kỉ qua. Ngược  lại,  Hoa Kỳ và hầu hết những nước phương Tây đều chú trọng tới định hướng ngắn hạn. Chúng ta chỉ nên coi dự án nghiên cứu của Hofstede như là một hướng dẫn khái quát, nó hữu ích trong việc giúp chúng ta sở hữu được sự hiểu biết sâu hơn trong hợp tác, giao lưu xuyên quốc gia với những đối tác kinh doanh, khách hàng nước ngoài

Rate this post

Bình luận