Quá trình phát triển của quyền sở hữu trí tuệ

Hiện nay, người ta ngày càng quan tâm tới những vấn đề sở hữu trí tuệ. Nhưng đáng tiếc là vấn đề này lại thường xuyên được kể theo chiều hướng nhấn mạnh tới những điều gây tranh cãi và những tranh luận trái ngược nhau. Thực ra mang rất nhiều nội dung về bảo vệ sở hữu trí tuệ mà mọi người mang thể nhất trí được với nhau.

Để hiểu đầy đủ hơn về vấn đề này, chúng ta cần dành một tí thời kì xem xét quá trình phát triển của quyền sở hữu trí tuệ (IPR) và vai trò của IPR trong việc đạt được những những mục tiêu chung. Sau lúc xem xét, chúng ta đi tới một kết luận rằng việc bảo vệ sở hữu trí tuệ đóng một vai trò sống còn trong quá trình phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội. Nhưng chỉ bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ ko thôi sẽ ko thể mang được những phát triển về kinh tế, văn hóa, xã hội. Nhưng một quốc gia khó mang thể đạt được những mục tiêu phát triển nếu ko mang sự bảo vệ này.

1 Bản quyền và văn hóa

Chúng ta mang thể ghi nhận khái niệm về “bản quyền” đã mang từ thế kỷ 17 ở nước Anh với luật bảo vệ những tác phẩm thông minh của văn sỹ, nghệ sỹ, ca sỹ và sau này là những nhà làm phim và chuyên gia viết phần mềm. Khái niệm này thậm chí còn được trọng thể ghi nhận trong Hiến pháp Hoa Kỳ tại Điều I, Mục 8, Khoản 8 “Quốc hội mang quyền … nhằm xúc tiến tiến bộ khoa học và nghệ thuật bằng cách đảm bảo quyền vô thượng của tác giả và nhà phát minh trong một khoảng thời kì nhất định đối với những tác phẩm và phát minh của họ”.

Ý tưởng cơ bản về bản quyền này rất thuần tuý: Những nghệ sỹ và người sáng tác cần phải thừa hưởng thành tựu lao động của mình trong một khoảng thời kì nhất định và sau đó thì những thành tựu này sẽ thuộc về toàn thể xã hội. Xã hội được lợi bởi quy định này sẽ khuyến khích thông minh và tạo ra những sản phẩm văn hóa phong phú phổ quát cho mọi người. Thực chất thì chúng ta mang thể nói rằng bảo hộ bản quyền là điều cần thiết để đảm bảo sự thông minh văn hóa trong xã hội.

Nhưng nếu việc bảo hộ bản quyền là quan yếu trong việc đạt được những thành tựu văn hóa thì đương nhiên việc móc túi những sản phẩm được bảo hộ bản quyền – tức là việc sao chép trái phép những sản phẩm văn hóa – là mối nguy hại cho ngành sáng tác trong xã hội chúng ta. Nhiều tổ chức quốc tế như Nhà băng Toàn cầu, Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Toàn cầu (WIPO) và thậm chí cả Tổ chức Văn hóa, Khoa học và Giáo dục của Liên Hợp Quốc (UNESCO) đều thừa nhận mối liên hệ này. Thực ra, nếu chúng ta truy cập trang net của UNESCO (http://www.unesco.org) thì chúng ta sẽ thấy cả một phần được dành cho vấn đề bản quyền và một danh sách những chương trình và ấn phẩm giảng giải rõ hơn cho chúng ta về lợi ích của bản quyền đối với những chính sách văn hóa, khoa học, giáo dục và giúp ta mang những phương thức chống lại nạn móc túi bản quyền.

Cho dù sắp đây tạp chí nói nhiều tới việc tải phim và nhạc trên mạng ở những nước phát triển như Hoa Kỳ, nhưng thực ra những vi phạm nghiêm trọng phần to lại xảy ra ở những nước đang phát triển. Nhiều giọng ca mới, nhiều tác giả và kịch bản phim đã ko thể ra đời thuần tuý chỉ vì những nghệ sỹ này ko mang đủ động lực để chấp nhận mạo hiểm. Họ biết rằng cho dù họ mang sản xuất ra sản phẩm gì chăng nữa thì sản phẩm của họ ngay ngay tức thì sẽ bị sao chép – móc túi – và họ ko được cung ứng đủ tiền nong để phát triển tài năng của mình.

Đây ko phải là một lập luận trừu tượng: Việc móc túi bản quyền diễn ra ở tất cả những châu lục. Một ví dụ tiêu biểu là Hồng Kông, nơi ngành công nghiệp điện ảnh phát triển mạnh đã bị tác động gớm ghê bởi nạn móc túi bản quyền tới nỗi một vài năm trước đây người ta dự đoán rằng Hồng Kông sẽ ko giữ được ngành công nghiệp điện ảnh nữa. Hiện nay, ngành công nghiệp này ở Hồng Kông đang khởi sắc trở lại và khán giả khắp nơi trên toàn cầu được thưởng thức những bộ phim mới rất hay do chính quyền Hồng Kông đã thẳng thừng xử lý nạn móc túi bản quyền. Những xưởng phim trong ngành công nghiệp điện ảnh của Băng-la-đét “Dhaliwood” đã đình công vào tháng 3 năm 2004 nhằm phản đối tình trạng móc túi bản quyền và yêu cầu chính phủ phải hành động. Những tiến triển tương tự cũng đã diễn ra trong ngành âm nhạc trên toàn cầu. Những nhạc sỹ Ê-ti-ô-pia đã đình công bảy tháng liền vào năm 2003 nhằm gây sức ép đòi chính phủ phải mang những giải pháp chống nạn móc túi bản quyền mạnh mẽ hơn. Những nghệ sỹ này đều hiểu rõ tầm quan yếu của việc bảo vệ những tác phẩm của họ trước những kẻ xâm phạm bản quyền.

2 Bằng sáng chế và sự đổi mới

Bằng sáng chế bảo hộ rất nhiều những loại phát minh như kiểu dáng công nghiệp, trật tự sản xuất, sản phẩm khoa học cao, hợp chất phân tử. Bằng sáng chế cũng được ghi nhận trong Hiến pháp Hoa Kỳ giống như bản quyền. Hiến pháp trao cho Quốc hội quyền xúc tiến “sự tiến bộ của khoa học và nghệ thuật” bằng cách cho những nhà phát minh thừa hưởng độc quyền vô thượng trong một thời kì nhất định đối với những “phát minh” của họ.

Khái niệm về bằng sáng chế dựa trên hạ tầng thỏa hiệp mang đi, mang lại. Nhà phát minh hay sáng chế mang độc quyền vô thượng trong việc sử dụng phát minh của mình trong một thời kì nhất định. Để đổi lại, quy định của hầu hết tất cả quốc gia đều yêu cầu nhà phát minh công bố phương pháp tìm ra phát minh để cho mọi người mang thể hiểu và học hỏi được từ những phát minh này. Sau lúc thời hạn bảo hộ phát minh hết hạn thì bất cứ người nào cũng mang thể sử dụng hay bán phát minh này. Nhà phát minh được khuyến khích về mặt kinh tế để chấp nhận rủi ro và thông minh; xã hội nhận được lợi ích của phát minh và tri thức của nhà phát minh được ứng dụng trong những ngành khác.

Người Mỹ luôn tự hào là một dân tộc mang nhiều nhà phát minh sáng chế sẵn sàng thử nghiệm những loại mới trong cả ngành công nghiệp lẫn cả trong chính trị. Vì vậy, bằng sáng chế là một phần quan yếu trong lịch sử phát triển của Hoa Kỳ. Mặc dù hầu hết học trò Mỹ mang thể ko biết rằng bằng sáng chế được kể tới trong Hiến pháp nhưng nhiều học trò biết qua những bài học rằng một trong những bằng sáng chế trước nhất được cấp cho máy tỉa hột bông của Eli Whitney, chiếc máy mang tác động to tới sự phát triển sau này của Hoa Kỳ.

Nếu những gì đã diễn ra ở Mỹ là đúng quy luật thì nó cũng sẽ đúng ở tất cả quốc gia khác, kể cả ở những quốc gia đang phát triển. Việc bảo hộ chặt chẽ sở hữu trí tuệ ko những chỉ xúc tiến sức thông minh mà còn tạo ra niềm tin vững chắc vào nền kinh tế đó, đủ để thu hút đầu tư nước ngoài và tăng cường chuyển giao khoa học. Điều này đã được chứng minh trong một số nghiên cứu về quan hệ giữa sở hữu trí tuệ, đặc thù là bằng sáng chế, với tốc độ phát triển. Chẳng hạn như một nghiên cứu đáng chú ý của Thống kê Triển vọng Kinh tế Toàn cầu năm 2002 của Nhà băng Toàn cầu đã phát hiện ra rằng “dù cho tất cả quốc gia mang mức thu nhập khác nhau nhưng việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ luôn gắn liền với phát triển thương nghiệp và đầu tư nước ngoài, nhờ đó mà tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt mức cao hơn”. Một ấn bản khác năm 2002 của Nhà băng Toàn cầu mang tựa đề “Cẩm nang Phát triển, Thương nghiệp và WTO” đã chú dẫn một số nghiên cứu tuy chưa đưa ra được những kết quả rõ ràng nhưng cũng đã chỉ ra rằng việc bảo hộ mạnh mẽ bằng sáng chế mang thể: 1) gia tăng thương nghiệp toàn cầu; 2) thu hút thêm được đầu tư trực tiếp nước ngoài; 3) tăng cường việc tìm bán khoa học và do đó mang thể tăng năng lực sản xuất trong nước; 4) góp phần xúc tiến tốc độ tăng trưởng.

Ngày nay, Giooc-đa-ni mang thể là một ví dụ tiêu biểu cho những kết quả nghiên cứu trên. Tại quốc gia này, việc gia tăng bảo hộ bằng sáng chế đã đem lại những lợi ích kinh tế hữu hình (xem bài “Giooc-đa-ni hưởng lợi từ việc cải cách việc bảo hộ sở hữu trí tuệ”). Viện Sở hữu Trí tuệ Quốc tế (IIPI) đã công bố một báo cáo đầy đủ vào tháng 8 năm 2004 nghiên cứu việc thành lập ngành công nghiệp khoa học dược và thuốc chữa bệnh từ cây cỏ mang khả năng khó khăn toàn cầu của Giooc-đa-ni. Thống kê phát hiện ra rằng “Kinh tế Giooc-đa-ni đã thừa hưởng lợi to từ việc bảo hộ sở hữu trí tuệ tốt hơn trong thời kì sắp đây” theo như công bố của IIPI. Thống kê nhấn mạnh hệ thống bảo vệ sở hữu trí tuệ nghiêm nhặt hơn, đặc thù là bảo vệ bằng sáng chế, “đã tăng cường tập trung vào những phát minh dựa trên nghiên cứu cho những tổ chức dược phẩm của Giooc-đa-ni”.

Điều này đã được thể hiện trong đóng góp tăng đột biến của ngành chăm sóc y tế, từ 2,8% năm 1997 lên tới 3,5% năm 2001, vào GDP của Giooc-đa-ni. Kể từ năm 1997 số lượng việc làm trong những ngành y tế tăng thêm 52%. Thống kê cũng cho thấy “ngành dược phẩm là ngành to thứ hai ở Giooc-đa-ni và từ năm 1999 tới 2002 lượng thuốc xuất khẩu của những tổ chức Giooc-đa-ni tăng thêm 30%”.

3 Nhãn hiệu và bảo vệ người tiêu sử dụng

Nhãn hiệu là một từ, cụm từ, ký hiệu, hay kiểu dáng, hoặc sự kết hợp những từ, cụm từ, ký hiệu hay kiểu dáng nhằm xác định và phân biệt nguồn gốc của hàng hóa do một người sản xuất với hàng hóa do những người khác sản xuất. Vì vậy, nhãn hiệu xác định được người sản xuất ra một mặt hàng và người ta sử dụng nhãn hiệu để biết được chất lượng của hàng hóa. Nhãn hiệu cũng giúp khách hàng biết địa điểm cung ứng sự trợ giúp lúc hàng hóa ko đạt chất lượng. Một số loại hình nhãn hiệu đã tồn tại tới vài nghìn năm nay. Du khách tới thăm Vạn Lý Trường Thành ở China vẫn mang thể thấy tín hiệu của người sản xuất để lại trên một số những viên gạch. Tín hiệu này cho phép những hoàng đế thời đó yên tâm về mặt chất lượng và trong trường hợp cần thiết thì mang thể quy kết được trách nhiệm.

Việc đảm bảo chất lượng và quy kết được trách nhiệm đã hoàn toàn bị xóa sổ lúc những kẻ làm hàng giả sử dụng nhãn hiệu và xí gạt khách hàng bằng những sản phẩm do bọn chúng sản xuất. Lúc nghĩ tới hàng giả, nhiều người mang thể nghĩ ngay tới đồng hồ Rolex giả, bật lửa Zippo giả hay túi xách Louis Vuitton giả. Việc làm giả những sản phẩm này đã gây ra những tổn thất nghiêm trọng cho những tổ chức sản xuất hàng xịn và làm cho cho chính phủ thất thu thuế. Nhưng việc làm giả nhãn hiệu còn gây ra một hậu quả nghiêm trọng khác, đó là làm tác động tới sức khỏe và sự an toàn của cùng đồng.

Hoa Kỳ cũng ko thể tránh khỏi nạn làm hàng giả. Trong buổi tường trình trước Ủy ban Pháp luật Thượng viện Hoa Kỳ vào tháng 3 năm 2004, Trợ lý Tổng Chưởng lý Hoa Kỳ là Christopher Wray đã đưa ra những ví dụ về việc vi phạm nhãn hiệu. Ông nhấn mạnh rằng vào đầu năm 2004, một công dân bang Alabama đã nhận tội 28 lần làm hàng giả và bị cáo buộc làm giả nhãn hiệu thuốc diệt sâu bọ. Anh ta đã bán thuốc diệt sâu bọ giả với nhãn hiệu giả của loại thuốc diệt muỗi và gián tiếp bán thuốc diệt virus West Nile cho những thành thị trấn và doanh nghiệp tư nhân ở một số bang của Hoa Kỳ. Bị cáo đã ko đưa ra được tên của thuốc diệt sâu bọ, nhà sản xuất và những thành phần hoạt chất. Trong một vụ án khác năm 2002, Bộ Tư pháp Hoa Kỳ đã kết tội một công dân bang California theo cáo trạng của liên bang vì liên quan tới mưu mô bán sữa bột giả cho trẻ sơ sinh. Sau lúc bán sữa bột cho trẻ sơ sinh giả cho hàng nghìn trẻ em, những nạn nhân dễ bị tổn thương nhất, bị cáo đã trốn sang Canada năm 1995. Hắn đã bị bắt ở Canada năm 2001 và năm 2002 được đưa về xét xử tại Hoa Kỳ.

Nạn làm hàng giả cũng gây ra nguy cơ đe dọa nghiêm trọng tới an toàn và sức khỏe cùng đồng ở những quốc gia đang phát triển. Một thảm kịch kinh khủng hơn đã diễn ra ở China. Vào tháng 5 năm 2004, hãng tin AP đưa tin từ Bắc Kinh cho biết 47 tên đã bị kết tội bán sữa bột giả cho trẻ sơ sinh và chính quyền cho biết hành động này là nguyên nhân gây ra loại chết của hàng chục trẻ em. Theo bài báo, cuộc khám xét sau đó của cảnh sát đã phát hiện ra hàng nghìn bao đựng sữa bột giả với nhãn mác của 45 loại sữa khác nhau.

Thuốc thuốc tây giả cũng đã trở thành một vấn nạn nghiêm trọng gây chết người ở khắp nơi trên toàn cầu, đặc thù là ở những quốc gia đang phát triển. Ko người nào biết rõ về điều này hơn Dorothy Akunyili, Giám đốc Cơ quan Quốc gia Rà soát và Quản lý Thuốc và Thực phẩm của Nigeria. Câu chuyện của bà được kể chi tiết trên trang nhất tờ Nhật trình Xã Wall vào tháng 5 năm 2004 cứ như thể một câu chuyện xảy ra trong tiểu thuyết. Nhưng đáng tiếc đó lại là chuyện mang thật chứ ko phải là chuyện giả tưởng. Việc dò la và chống lại nạn làm thuốc thuốc tây giả đã làm cho bà bị mưu sát và cơ quan bà bị phóng hỏa. Nhưng bà vẫn quả cảm tiếp tục công việc của mình với niềm thôi thúc tư nhân do em gái bà đã chết vì bị tiêm thuốc insulin giả. Cũng giống như nhiều người khác, bà hiểu rõ nguy cơ và hiểm họa của nạn hàng giả.

4 Sở hữu trí tuệ và xã hội

Mang một điểm chung xuyên suốt những vấn đề về bản quyền, bằng sáng chế và nhãn hiệu vừa được kể ở trên. Việc xúc tiến sự phát triển văn hóa, tăng cường sức thông minh và phát triển kinh tế, bảo vệ sự an toàn và sức khỏe cùng đồng là những mục tiêu chung. Tất cả chúng ta đều muốn sống trong những xã hội tôn vinh và xúc tiến những trị giá này. Trong lúc bàn luận về sở hữu trí tuệ ngày nay, chúng ta cần nhớ tới vai trò của việc bảo hộ sở hữu trí tuệ trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta.

Hoa Kỳ hết sức tin tưởng vào trị giá của việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ vì những lý do đã nêu trên và nhiều lý do khác và Hoa Kỳ sẵn sàng hiệp tác với tất cả quốc gia khác nhằm tăng cường việc bảo hộ sở hữu trí tuệ.

Rate this post

Bình luận