Chuẩn mực kiểm toán số 240

Chuẩn mực kiểm toán số 240: Trách nhiệm của kiểm toán viên liên quan tới gian lận trong quá trình kiểm toán BCTC

(Ban hành kèm theo Thông tư số 214/2012/TT-BTC

 ngày 06 tháng 12 năm 2012 của Bộ Tài chính)

 

I/ QUY ĐỊNH CHUNG

Phạm vi ứng dụng

01. Chuẩn mực kiểm toán này quy định và hướng dẫn trách nhiệm của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán (sau đây gọi là “kiểm toán viên”) đối với gian lận trong quá trình kiểm toán BCTC. Đặc thù, Chuẩn mực này cũng quy định và hướng dẫn thêm cách ứng dụng Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 315 và số 330 đối với những rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận.

Đặc điểm của gian lận

02. Những sơ sót trong BCTC với thể phát sinh từ gian lận hoặc nhầm lẫn. Để phân biệt giữa gian lận và nhầm lẫn, cần phải xem xét xem hành vi dẫn tới sơ sót trong BCTC là cố ý hay ko cố ý.

03. Mặc dù gian lận là một khái niệm pháp lý rất rộng, nhưng để đạt được mục đích của những chuẩn mực kiểm toán, kiểm toán viên chỉ phải quan tâm tới những gian lận dẫn tới sơ sót trọng yếu trong BCTC. Mang hai loại sơ sót do cố ý mà kiểm toán viên cần quan tâm là sơ sót xuất phát từ việc lập BCTC gian lận và sơ sót do hà lạm tài sản. Mặc dù kiểm toán viên với thể với nghi ngờ hoặc trong một số ít trường hợp xác định được với gian lận xảy ra nhưng kiểm toán viên ko được đưa ra quyết định pháp lý về việc với gian lận thực sự hay ko (xem hướng dẫn tại đoạn A1 – A6 Chuẩn mực này).

Trách nhiệm ngăn ngừa và phát hiện gian lận

04. Việc ngăn ngừa và phát hiện gian lận trước hết thuộc về trách nhiệm của Ban quản trị và Ban Giám đốc đơn vị được kiểm toán. Điều quan yếu là Ban Giám đốc, với sự giám sát của Ban quản trị, phải đặc thù chú ý tới việc ngăn ngừa gian lận nhằm làm giảm bớt những thời cơ thực hiện hành vi gian lận và phát hiện gian lận qua đó thuyết phục những tư nhân ko thực hiện hành vi gian lận vì khả năng bị phát hiện và xử phạt. Trách nhiệm này bao gồm việc cam kết tạo ra văn hóa trung thực và hành vi với đạo đức mà với thể được tăng cường bằng hoạt động giám sát tích cực của Ban quản trị. Trong lúc thực hiện trách nhiệm giám sát của mình, Ban quản trị phải xem xét khả năng xảy ra hành vi khống chế kiểm soát hoặc hành động gây tác động ko thích hợp tới trật tự lập và trình bày BCTC, ví dụ việc Ban Giám đốc phấn đấu điều chỉnh kết quả kinh doanh để những nhà phân tích hiểu ko đúng về hiệu quả hoạt động và khả năng sinh lời của đơn vị được kiểm toán.

Trách nhiệm của kiểm toán viên

05. Lúc thực hiện kiểm toán theo những chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, kiểm toán viên chịu trách nhiệm đạt được sự đảm bảo hợp lý rằng liệu BCTC, xét trên phương diện tổng thể, với còn sơ sót trọng yếu do gian lận hoặc nhầm lẫn hay ko. Do những hạn chế vốn với của kiểm toán, nên với rủi ro ko thể tránh khỏi là kiểm toán viên ko phát hiện được một số sơ sót làm tác động trọng yếu tới BCTC, kể cả lúc cuộc kiểm toán đã được lập kế hoạch và thực hiện theo những chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (xem đoạn A51 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 200).

06. Như đã kể tại đoạn A51 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 200, tác động của những hạn chế vốn với là đặc thù nghiêm trọng đối với những sơ sót do gian lận. Rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận cao hơn rủi ro với sơ sót trọng yếu do nhầm lẫn. Đó là do gian lận với thể được thực hiện thông qua những mánh khóe tinh vi và được tổ chức chặt chẽ nhằm che giấu hành vi gian lận, như mạo hồ sơ, cố ý ko ghi chép những giao dịch, hoặc cố ý sản xuất những giải trình sai cho kiểm toán viên. Hành động che giấu còn với thể khó phát hiện hơn lúc với sự thông đồng thực hiện hành vi gian lận. Sự thông đồng với thể làm cho kiểm toán viên tin rằng chứng cứ kiểm toán là thuyết phục trong lúc thực tế đó là những chứng cứ giả. Khả năng phát hiện gian lận của kiểm toán viên phụ thuộc vào những yếu tố như kỹ năng của thủ phạm, tần suất và mức độ của hành vi thao túng, mức độ thông đồng, trị giá của khoản tiền bị thao túng, cấp bậc của những tư nhân với hành vi gian lận. Mặc dù kiểm toán viên với thể xác định được những thời cơ thực hiện hành vi gian lận, nhưng rất khó để với thể xác định được những sơ sót trong những ngành mà họ xem xét, như những ước tính kế toán, là do gian lận hay nhầm lẫn.

07. Ngoài ra, rủi ro về việc kiểm toán viên ko phát hiện hết sơ sót trọng yếu xuất phát từ hành vi gian lận của Ban Giám đốc là cao hơn so với việc phát hiện sơ sót do gian lận của viên chức, bởi vì Ban Giám đốc thường xuyên với điều kiện trực tiếp hoặc gián tiếp thao túng việc ghi sổ kế toán, trình bày những thông tin tài chính gian lận hoặc khống chế những thủ tục kiểm soát được thiết lập nhằm ngăn ngừa những hành vi gian lận tương tự của những viên chức khác.

08. Để đạt được sự đảm bảo hợp lý, kiểm toán viên phải duy trì thái độ hoài nghi nghề nghiệp trong suốt quá trình kiểm toán, phải cân nhắc khả năng Ban Giám đốc với thể khống chế kiểm soát và phải nhận thức được thực tế là những thủ tục kiểm toán nhằm phát hiện nhầm lẫn một cách hiệu quả với thể ko hiệu quả trong việc phát hiện gian lận. Những quy định của chuẩn mực kiểm toán này nhằm tương trợ kiểm toán viên trong việc xác định và thẩm định những rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận và thiết lập những thủ tục nhằm phát hiện sơ sót đó.

09. Kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán phải tuân thủ những quy định của Chuẩn mực này trong quá trình thực hiện kiểm toán BCTC.

Đơn vị được kiểm toán (khách hàng) và các đối tác sử dụng kết quả kiểm toán phải với những hiểu biết cần thiết về những quy định trong Chuẩn mực này để phối hợp công việc với doanh nghiệp kiểm toán và kiểm toán viên cũng như quản lý những mối quan hệ liên quan tới những thông tin đã được kiểm toán.

Mục tiêu

10. Mục tiêu của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán là:

(a)  Xác định và thẩm định rủi ro với sơ sót trọng yếu trong BCTC do gian lận;

(b)  Thu thập đầy đủ chứng cứ kiểm toán thích hợp về những rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận đã được thẩm định, thông qua việc thiết kế và thực hiện những giải pháp xử lý thích hợp;

(c)  Mang giải pháp xử lý thích hợp đối với gian lận đã được xác định hoặc với nghi vấn trong quá trình kiểm toán.

Giảng giải thuật ngữ

11. Trong những chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, những thuật ngữ dưới đây được hiểu như sau:

(a)  Gian lận: Là hành vi cố ý do một hay nhiều người trong Ban quản trị, Ban Giám đốc, những viên chức hoặc bên thứ ba thực hiện bằng những hành vi gian dối để thu lợi bất chính hoặc phi pháp.

(b)  Những yếu tố dẫn tới rủi ro với gian lận: Là những sự kiện hoặc điều kiện phản ánh một động cơ hoặc sức ép phải thực hiện hành vi gian lận hoặc tạo thời cơ thực hiện hành vi gian lận.

 

II/ NỘI DUNG CHUẨN MỰC

Yêu cầu

Thái độ hoài nghi nghề nghiệp

12. Theo Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 200, kiểm toán viên phải duy trì thái độ hoài nghi nghề nghiệp trong suốt cuộc kiểm toán, phải nhận thức được khả năng với thể tồn tại sơ sót trọng yếu do gian lận, cho dù trong những cuộc kiểm toán trước, kiểm toán viên đã biết về tính trung thực và cương trực của Ban Giám đốc và Ban quản trị của đơn vị được kiểm toán (xem hướng dẫn tại đoạn A7 – A8 Chuẩn mực này).

13. Trừ lúc với lý do để nghi ngờ, kiểm toán viên với thể thừa nhận tính xác thực của chứng từ và sổ kế toán. Nếu trong quá trình kiểm toán với những điều kiện làm cho kiểm toán viên tin rằng một tài liệu với thể là ko xác thực hoặc đã bị sửa đổi mà ko rõ lý do thì kiểm toán viên phải tiến hành dò hỏi thêm (xem hướng dẫn tại đoạn A9 Chuẩn mực này).

14. Trường hợp những giải trình của Ban Giám đốc hoặc Ban quản trị theo yêu cầu của kiểm toán viên là ko nhất quán, thì kiểm toán viên phải tiến hành dò hỏi về những điểm ko nhất quán đó.

Thảo luận trong nhóm kiểm toán

15. Đoạn 10 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 315 yêu cầu nhóm kiểm toán phải tổ chức thảo luận giữa những thành viên trong nhóm và thành viên Ban Giám đốc phụ trách tổng thể cuộc kiểm toán phải xác định những vấn đề cần trao đổi với những thành viên của nhóm kiểm toán ko tham gia cuộc thảo luận nhóm. Cuộc thảo luận này phải đặc thù tập trung vào nội dung và cách thức mà BCTC của đơn vị được kiểm toán dễ với sơ sót trọng yếu do gian lận, kể cả việc gian lận đó với thể xảy ra như thế nào. Cuộc thảo luận này phải được thực hiện kể cả lúc nhóm kiểm toán tin tưởng vào tính trung thực và cương trực của Ban Giám đốc và Ban quản trị của đơn vị được kiểm toán (xem hướng dẫn tại đoạn A10 – A11 Chuẩn mực này).

Thủ tục thẩm định rủi ro và những hoạt động liên quan

16. Lúc thực hiện thủ tục thẩm định rủi ro và những hoạt động liên quan nhằm tìm hiểu về đơn vị được kiểm toán và môi trường hoạt động của đơn vị, bao gồm kiểm soát nội bộ của đơn vị, theo yêu cầu của đoạn 05 – 24 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 315, kiểm toán viên phải thực hiện những thủ tục tại những đoạn 17 – 24 của Chuẩn mực này để thu thập thông tin nhằm xác định rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận.

Ban Giám đốc và những đối tượng khác trong đơn vị được kiểm toán

17. Kiểm toán viên phải phỏng vấn Ban Giám đốc đơn vị được kiểm toán về:

(a)  Nhận định của Ban Giám đốc về rủi ro với thể với sơ sót do gian lận trong BCTC, bao gồm nội dung, phạm vi và tần suất của những thẩm định đó (xem hướng dẫn tại đoạn A12 – A13 Chuẩn mực này);

(b)  Thứ tự của Ban Giám đốc về xác định và xử lý rủi ro với gian lận trong đơn vị, bao gồm bất kỳ rủi ro với gian lận cụ thể nào mà Ban Giám đốc đã xác định hoặc đã được thông tin, hoặc những nhóm giao dịch, số dư tài khoản, hoặc thông tin thuyết minh mà trong đó với thể tồn tại rủi ro với gian lận (xem hướng dẫn tại đoạn A14 Chuẩn mực này);

(c)  Việc trao đổi của Ban Giám đốc (nếu với) với Ban quản trị về trật tự xác định và xử lý rủi ro với gian lận trong đơn vị;

(d)  Việc trao đổi của Ban Giám đốc (nếu với) với những viên chức về quan niệm của Ban Giám đốc về những hoạt động kinh doanh và hành vi đạo đức.

18. Kiểm toán viên phải phỏng vấn Ban Giám đốc và những đối tượng khác trong đơn vị được kiểm toán trong phạm vi thích hợp để xác định xem họ với biết về bất kỳ gian lận nào trong thực tế, nghi ngờ với gian lận hoặc cáo buộc gian lận nào tác động tới đơn vị hay ko (xem hướng dẫn tại đoạn A15 – A17 Chuẩn mực này).

19. Nếu đơn vị được kiểm toán với phòng ban kiểm toán nội bộ thì kiểm toán viên phải phỏng vấn phòng ban kiểm toán nội bộ để xác định xem họ với biết về bất kỳ gian lận nào trong thực tế, nghi ngờ với gian lận hoặc cáo buộc gian lận nào tác động tới đơn vị hay ko, và để tìm hiểu những quan niệm của phòng ban kiểm toán nội bộ về rủi ro với gian lận (xem hướng dẫn tại đoạn A18 Chuẩn mực này).

Ban quản trị

20. Trừ lúc toàn bộ thành viên Ban quản trị đều tham gia vào Ban Giám đốc đơn vị được kiểm toán (theo đoạn 13 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 260), kiểm toán viên phải tìm hiểu cách thức mà Ban quản trị thực hiện chức năng giám sát trật tự xác định và xử lý rủi ro với gian lận trong đơn vị của Ban Giám đốc và kiểm soát nội bộ mà Ban Giám đốc thiết lập để hạn chế những rủi ro này (xem hướng dẫn tại đoạn A19 – A21 Chuẩn mực này).

21. Trừ lúc toàn bộ thành viên Ban quản trị đều tham gia vào Ban Giám đốc đơn vị được kiểm toán, kiểm toán viên phải phỏng vấn Ban quản trị để xác định xem Ban quản trị với biết về bất kỳ gian lận nào trong thực tế, nghi ngờ với gian lận hoặc cáo buộc gian lận nào tác động tới đơn vị hay ko. Việc phỏng vấn này còn tạo điều kiện cho việc đối chứng những phản hồi của Ban Giám đốc về những nội dung phỏng vấn đã được kiểm toán viên thực hiện.

Những mối quan hệ thất thường hoặc ngoài dự kiến đã được xác định

22. Kiểm toán viên phải thẩm định xem những mối quan hệ thất thường hoặc ngoài dự kiến đã được xác định trong quá trình thực hiện những thủ tục phân tích, trong đó bao gồm những mối quan hệ liên quan tới những tài khoản phản ánh doanh thu, với thể với tín hiệu về rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận hay ko.

Những thông tin khác

23. Kiểm toán viên phải cân nhắc xem những thông tin khác do kiểm toán viên thu thập được với tín hiệu về rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận hay ko (xem hướng dẫn tại đoạn A22 Chuẩn mực này).

Nhận định những yếu tố dẫn tới rủi ro với gian lận

24. Kiểm toán viên phải thẩm định xem những thông tin thu thập được từ những thủ tục thẩm định rủi ro khác và những hoạt động liên quan với tín hiệu cho thấy sự tồn tại của một hoặc nhiều yếu tố dẫn tới rủi ro với gian lận hay ko. Mặc dù với những yếu tố dẫn tới rủi ro với gian lận nhưng chưa cứng cáp đã với gian lận, nhưng những yếu tố này thường xuất hiện lúc những hành vi gian lận đã xảy ra và do đó với thể là tín hiệu của rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận (xem hướng dẫn tại đoạn A23 – A27 Chuẩn mực này).

Xác định và thẩm định rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận

25. Theo đoạn 25 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 315, kiểm toán viên phải xác định và thẩm định rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận ở cấp độ BCTC và ở cấp độ hạ tầng dẫn liệu của những nhóm giao dịch, số dư tài khoản và thông tin thuyết minh.

26. Lúc xác định và thẩm định rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận, kiểm toán viên phải dựa trên giả thiết rằng với rủi ro với gian lận trong việc ghi nhận doanh thu để thẩm định xem loại doanh thu nào, giao dịch hoặc hạ tầng dẫn liệu nào liên quan tới doanh thu mà với thể dẫn tới những rủi ro đó. Đoạn 47 Chuẩn mực này quy định rõ việc phải ghi chép và lưu lại lúc kiểm toán viên kết luận rằng giả thiết đó là ko thích hợp trong từng cuộc kiểm toán và do đó, kiểm toán viên ko xác định việc ghi nhận doanh thu là một rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận (xem hướng dẫn tại đoạn A28 – A30 Chuẩn mực này).

27. Kiểm toán viên phải coi những rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận đã được thẩm định là những rủi ro đáng kể, do đó, kiểm toán viên phải tìm hiểu những kiểm soát với liên quan của đơn vị, kể cả những hoạt động kiểm soát liên quan tới những rủi ro đó (xem hướng dẫn tại đoạn A31 – A32 Chuẩn mực này).

Giải pháp xử lý đối với rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận đã được thẩm định

Giải pháp xử lý tổng thể

28. Theo đoạn 05 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 330, kiểm toán viên phải xác định giải pháp xử lý tổng thể để xử lý những rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận đã được thẩm định ở cấp độ BCTC (xem hướng dẫn tại đoạn A33 Chuẩn mực này).

29. Lúc xác định giải pháp xử lý tổng thể để xử lý những rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận đã được thẩm định ở cấp độ BCTC, kiểm toán viên phải:

(a)  Phân công và giám sát nhân sự dựa trên tri thức, kỹ năng và năng lực của những tư nhân sẽ được giao trách nhiệm chính trong cuộc kiểm toán và thẩm định của kiểm toán viên về rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận cho cuộc kiểm toán (xem hướng dẫn tại đoạn A34 – A35 Chuẩn mực này);

(b)  Nhận định xem việc lựa chọn và ứng dụng những chính sách kế toán của đơn vị được kiểm toán, đặc thù là chính sách liên quan tới những ước tính và xét đoán chủ quan và những giao dịch phức tạp, với tín hiệu gian lận trong việc lập BCTC xuất phát từ nỗ lực nhằm điều chỉnh kết quả kinh doanh của Ban Giám đốc hay ko;

(c)  Thay đổi hoặc bổ sung một số yếu tố ko thể dự đoán trước được lúc lựa chọn nội dung, lộ trình và phạm vi của những thủ tục kiểm toán (xem hướng dẫn tại đoạn A36 Chuẩn mực này).

Thủ tục kiểm toán đối với rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận ở cấp độ hạ tầng dẫn liệu đã được thẩm định

30. Theo đoạn 06 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 330, kiểm toán viên phải thiết kế và thực hiện những thủ tục kiểm toán tiếp theo với nội dung, lộ trình và phạm vi tương ứng với kết quả thẩm định rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận ở cấp độ hạ tầng dẫn liệu (xem hướng dẫn tại đoạn A37 – A40 Chuẩn mực này).

Thủ tục kiểm toán đối với rủi ro đã được thẩm định liên quan tới việc Ban Giám đốc khống chế kiểm soát

31. Ban Giám đốc với điều kiện thực hiện hành vi gian lận vì họ với khả năng làm sai lệch sổ kế toán và lập BCTC gian lận bằng cách khống chế kiểm soát mà nhịn nhường như đang hoạt động tốt. Mặc dù mức độ rủi ro xảy ra việc Ban Giám đốc khống chế kiểm soát ở mỗi đơn vị là khác nhau, nhưng rủi ro này với thể tồn tại trong tất cả những đơn vị. Do việc khống chế kiểm soát xảy ra ko thể đoán trước được nên đây là loại rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận và là rủi ro đáng kể.

32. Cho dù kiểm toán viên đã với thẩm định khác nhau về rủi ro xảy ra việc Ban Giám đốc khống chế kiểm soát thì kiểm toán viên vẫn phải thiết lập và thực hiện những thủ tục kiểm toán để:

(a)  Rà soát tính thích hợp của những bút toán ghi sổ và những điều chỉnh khác trong lúc lập BCTC. Lúc thiết lập và thực hiện những thủ tục kiểm toán cho những rà soát đó, kiểm toán viên phải:

(i)       Phỏng vấn những tư nhân tham gia vào quá trình ghi sổ kế toán và lập BCTC về những hoạt động ko thích hợp hoặc thất thường liên quan tới những bút toán ghi sổ và những điều chỉnh khác;

(ii)    Lựa chọn những bút toán ghi sổ và những điều chỉnh khác được thực hiện vào cuối kỳ kế toán;

(iii)  Cân nhắc sự cần thiết phải rà soát những bút toán ghi sổ và những điều chỉnh khác trong suốt kỳ kế toán (xem hướng dẫn tại đoạn A41 – A44 Chuẩn mực này).

(b)  Soát xét những ước tính kế toán để xem với sự thiên lệch hay ko và thẩm định xem những tình huống phát sinh sự thiên lệch (nếu với) với thể hiện rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận hay ko. Trong lúc soát xét, kiểm toán viên phải:

(i)       Nhận định xem những xét đoán và quyết định của Ban Giám đốc trong việc thực hiện những ước tính kế toán trong BCTC, kể cả lúc từng xét đoán và quyết định là hợp lý, với tín hiệu về sự thiên lệch của Ban Giám đốc mà với thể cho thấy sự tồn tại của rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận hay ko. Nếu với, kiểm toán viên phải thẩm định lại toàn bộ những ước tính kế toán đó;

(ii)    Thực hiện soát xét hồi tố đối với những thẩm định và giả thiết mà Ban Giám đốc đã thực hiện liên quan tới những ước tính kế toán quan yếu được phản ánh trong BCTC năm trước (xem hướng dẫn tại đoạn A45 – A47 Chuẩn mực này).

(c)  Đối với những nghiệp vụ quan yếu phát sinh ngoài quá trình kinh doanh thường nhật của đơn vị được kiểm toán, hoặc với biểu hiện thất thường theo xét đoán của kiểm toán viên sau lúc đã tìm hiểu về đơn vị và môi trường hoạt động của đơn vị và những thông tin khác thu thập được trong quá trình kiểm toán, kiểm toán viên phải thẩm định xem liệu với lý do kinh tế thích hợp cho những nghiệp vụ đó hay ko. Nếu ko với lý do thích hợp, kiểm toán viên phải xem xét xem những nghiệp vụ này với được dàn xếp để lập BCTC gian lận hoặc che giấu hành vi hà lạm tài sản hay ko (xem hướng dẫn tại đoạn A48 Chuẩn mực này).

33. Để xử lý những rủi ro đã được phát hiện liên quan tới việc Ban Giám đốc khống chế kiểm soát, kiểm toán viên phải xác định xem với cần phải thực hiện những thủ tục kiểm toán khác ngoài những thủ tục nêu trên hay ko (ví dụ trong trường hợp với rủi ro xảy ra việc Ban Giám đốc khống chế kiểm soát chưa được tính tới trong quá trình thực hiện những thủ tục nhằm thỏa mãn những yêu cầu nêu tại đoạn 32 Chuẩn mực này).

Nhận định chứng cứ kiểm toán (xem hướng dẫn tại đoạn A49 Chuẩn mực này)

34. Kiểm toán viên phải thẩm định những thủ tục phân tích được thực hiện ở giai đoạn cuối cuộc kiểm toán lúc đưa ra kết luận tổng thể (nhằm xác định xem BCTC với nhất quán với hiểu biết của kiểm toán viên về đơn vị được kiểm toán hay ko) xem với tín hiệu cho thấy với rủi ro chưa được phát hiện trước đó về sơ sót trọng yếu do gian lận hay ko (xem hướng dẫn tại đoạn A50 Chuẩn mực này).

35. Nếu xác định được một sơ sót, kiểm toán viên phải thẩm định xem sơ sót đó với phải là biểu hiện của gian lận hay ko. Nếu với biểu hiện gian lận thì kiểm toán viên phải thẩm định tác động của sơ sót đó trong mối liên hệ với những khía cạnh khác của cuộc kiểm toán, đặc thù là tính tin cậy của những giải trình của Ban Giám đốc, và phải nhận thức được rằng gian lận thường ko phải là cá biệt (xem hướng dẫn tại đoạn A51 Chuẩn mực này).

36. Nếu xác định được một sơ sót, bất kể với trọng yếu hay ko, mà kiểm toán viên với lý do để tin rằng sơ sót đó xuất phát từ gian lận hoặc với thể xuất phát từ gian lận và với sự tham gia của Ban Giám đốc (đặc thù là lãnh đạo cấp cao), thì kiểm toán viên phải xem xét lại thẩm định của mình về rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận và tác động của sơ sót đó tới nội dung, lộ trình, phạm vi của những thủ tục kiểm toán đối với rủi ro đã thẩm định. Lúc xem xét lại độ tin cậy của những chứng cứ đã thu thập được trước đó, kiểm toán viên cũng phải cân nhắc xem những tình huống hoặc điều kiện với biểu hiện hành vi thông đồng liên quan tới những viên chức, Ban Giám đốc hoặc các đối tác thứ ba hay ko (xem hướng dẫn tại đoạn A52 Chuẩn mực này).

37. Lúc kiểm toán viên khẳng định rằng BCTC với chứa đựng sơ sót trọng yếu, hoặc ko thể đưa ra kết luận được rằng BCTC với chứa đựng sơ sót trọng yếu do gian lận hay ko thì kiểm toán viên phải thẩm định những tác động đối với cuộc kiểm toán (xem hướng dẫn tại đoạn A53 Chuẩn mực này).

Kiểm toán viên ko thể tiếp tục hợp đồng kiểm toán

38. Do kết quả của một sơ sót do gian lận hoặc nghi ngờ với gian lận, nếu gặp phải tình huống dẫn tới yêu cầu xem xét lại khả năng tiếp tục thực hiện công việc kiểm toán thì kiểm toán viên phải:

(a)  Xác định trách nhiệm nghề nghiệp và trách nhiệm pháp lý ứng dụng trong tình huống đó, bao gồm trách nhiệm phải báo cáo với đối tượng đã chỉ định thực hiện cuộc kiểm toán hoặc báo cáo với những cơ quan quản lý với thẩm quyền (nếu với);

(b)  Cân nhắc việc rút khỏi hợp đồng kiểm toán nếu pháp luật hoặc những quy định liên quan cho phép;

(c)  Nếu rút khỏi hợp đồng thì kiểm toán viên phải:

(i)       Trao đổi với cấp quản lý thích hợp trong Ban Giám đốc và Ban quản trị của đơn vị được kiểm toán về việc rút khỏi hợp đồng kiểm toán và lý do rút khỏi hợp đồng kiểm toán;

(ii)    Xác định trách nhiệm nghề nghiệp hoặc trách nhiệm pháp lý yêu cầu phải báo cáo với đối tượng đã chỉ định thực hiện cuộc kiểm toán hoặc báo cáo với những cơ quan quản lý với thẩm quyền (nếu với) về việc kiểm toán viên rút khỏi hợp đồng kiểm toán và lý do rút khỏi hợp đồng kiểm toán (xem hướng dẫn tại đoạn A54 – A57 Chuẩn mực này).

Giải trình bằng văn bản

39. Kiểm toán viên phải thu thập giải trình bằng văn bản của Ban Giám đốc và Ban quản trị  đơn vị được kiểm toán (trong phạm vi thích hợp) về việc:

(a)  Ban Giám đốc và Ban quản trị (trong phạm vi thích hợp) thừa nhận trách nhiệm thiết lập, thực hiện và duy trì kiểm soát nội bộ nhằm ngăn ngừa và phát hiện gian lận;

(b)  Ban Giám đốc và Ban quản trị (trong phạm vi thích hợp) đã sản xuất cho kiểm toán viên kết quả thẩm định của Ban Giám đốc và Ban quản trị về rủi ro với thể với sơ sót trọng yếu trong BCTC do gian lận;

(c)  Ban Giám đốc và Ban quản trị (trong phạm vi thích hợp) đã sản xuất cho kiểm toán viên những thông tin mà Ban Giám đốc và Ban quản trị biết về gian lận hoặc nghi ngờ với gian lận tác động tới đơn vị được kiểm toán, liên quan tới:

(i)           Ban Giám đốc;

(ii)        Những viên chức giữ vai trò quan yếu trong kiểm soát nội bộ; hoặc

(iii)      Những vấn đề khác, trong trường hợp hành vi gian lận với thể với tác động trọng yếu tới BCTC;

(d)  Ban Giám đốc và Ban quản trị (trong phạm vi thích hợp) đã sản xuất cho kiểm toán viên những thông tin mà họ biết về bất kỳ cáo buộc gian lận, hoặc nghi ngờ gian lận nào với tác động tới BCTC của đơn vị được kiểm toán do những viên chức hiện đang công việc tại đơn vị, những viên chức đã từng công việc tại đơn vị, những chuyên gia phân tích, những cơ quan quản lý hoặc những đối tượng khác thông tin (xem hướng dẫn tại đoạn A58 – A59 Chuẩn mực này).

Trao đổi với Ban Giám đốc và Ban quản trị đơn vị được kiểm toán

40. Nếu kiểm toán viên xác định được hành vi gian lận hoặc thu thập được thông tin cho thấy với thể với hành vi gian lận thì kiểm toán viên phải kịp thời trao đổi những vấn đề này với cấp quản lý thích hợp của đơn vị nhằm thông tin với những người với trách nhiệm chính trong việc ngăn ngừa và phát hiện gian lận về những vấn đề liên quan tới trách nhiệm của họ (xem hướng dẫn tại đoạn A60 Chuẩn mực này).

41. Nếu kiểm toán viên xác định được hoặc nghi ngờ rằng hành vi gian lận với liên quan tới:

(a)    Ban Giám đốc ;

(b)    Những viên chức giữ vai trò quan yếu trong kiểm soát nội bộ; hoặc

(c)    Những người khác trong trường hợp hành vi gian lận dẫn tới sơ sót trọng yếu trong BCTC

thì kiểm toán viên phải kịp thời trao đổi vấn đề này với Ban quản trị, trừ lúc tất cả thành viên Ban quản trị đều tham gia vào Ban Giám đốc đơn vị được kiểm toán. Nếu kiểm toán viên nghi ngờ hành vi gian lận với liên quan tới Ban Giám đốc thì kiểm toán viên phải trao đổi vấn đề này với Ban quản trị và thảo luận với Ban quản trị về nội dung, lộ trình và phạm vi của những thủ tục kiểm toán cần thiết để hoàn thành cuộc kiểm toán (xem hướng dẫn tại đoạn A61 – A63 Chuẩn mực này).

42. Kiểm toán viên phải trao đổi với Ban quản trị về bất cứ vấn đề nào khác liên quan tới hành vi gian lận mà kiểm toán viên thẩm định là liên quan tới trách nhiệm của Ban quản trị (xem hướng dẫn tại đoạn A64 Chuẩn mực này).

Trao đổi với những cơ quan quản lý và cơ quan pháp luật với liên quan

43. Nếu xác định được hành vi gian lận hoặc nghi ngờ với hành vi gian lận thì kiểm toán viên phải xác định trách nhiệm báo cáo về hành vi gian lận hoặc nghi ngờ với hành vi gian lận đó với bên thứ ba (nếu với). Mặc dù trách nhiệm bảo mật thông tin của khách hàng với thể ko cho phép kiểm toán viên thực hiện việc báo cáo đó nhưng trong một số trường hợp, trách nhiệm pháp lý của kiểm toán viên với thể cao hơn trách nhiệm bảo mật đó (xem hướng dẫn tại đoạn A65 – A67 Chuẩn mực này).

Tài liệu, hồ sơ kiểm toán

44. Theo quy định tại đoạn 08 – 11 và hướng dẫn tại đoạn A6 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 230, kiểm toán viên phải lưu trong hồ sơ kiểm toán những tài liệu sau để thể hiện những hiểu biết của kiểm toán viên về đơn vị được kiểm toán, môi trường kinh doanh của đơn vị và kết quả thẩm định rủi ro với sơ sót trọng yếu theo quy định tại đoạn 32 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 315:

(a)    Những quyết định quan yếu trong quá trình thảo luận của nhóm kiểm toán về khả năng BCTC của đơn vị được kiểm toán với sơ sót trọng yếu do gian lận;

(b)    Những rủi ro đã được xác định và thẩm định về khả năng với sơ sót trọng yếu do gian lận ở cấp độ BCTC và cấp độ hạ tầng dẫn liệu.

45. Kiểm toán viên phải lưu trong hồ sơ kiểm toán những tài liệu sau để thể hiện giải pháp xử lý của kiểm toán viên đối với rủi ro với sơ sót trọng yếu đã được thẩm định theo quy định tại đoạn 28 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 330:

(a)    Giải pháp xử lý tổng thể đối với kết quả thẩm định rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận ở cấp độ BCTC và nội dung, lộ trình, phạm vi những thủ tục kiểm toán, và mối liên hệ giữa những thủ tục đó với kết quả thẩm định rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận ở cấp độ hạ tầng dẫn liệu;

(b)    Kết quả của những thủ tục kiểm toán, kể cả những thủ tục được thiết lập nhằm xử lý rủi ro Ban Giám đốc khống chế kiểm soát.

46. Kiểm toán viên phải ghi chép và lưu lại trong hồ sơ kiểm toán những thông tin về hành vi gian lận đã trao đổi với Ban Giám đốc, Ban quản trị, cơ quan quản lý và những đối tượng khác.

47. Lúc kết luận rằng giả thiết rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận liên quan tới việc ghi nhận doanh thu là ko thích hợp với thực tế của cuộc kiểm toán, kiểm toán viên phải lưu trong hồ sơ kiểm toán những hạ tầng dẫn tới kết luận đó.

 

III/ HƯỚNG DẪN ÁP DỤNG

Lúc thực hiện Chuẩn mực này cần tham khảo Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 200.

Đặc điểm của gian lận (hướng dẫn đoạn 03 Chuẩn mực này)

A1.   Gian lận, dù là việc lập BCTC gian lận hay hà lạm tài sản, đều với liên quan tới động cơ hoặc sức ép phải thực hiện hành vi gian lận, một thời cơ rõ ràng để thực hiện điều đó và việc hợp lý hoá hành vi gian lận. Ví dụ:

(1)        Động cơ hoặc sức ép phải thực hiện hành vi lập BCTC gian lận với thể tồn tại lúc Ban Giám đốc phải chịu sức ép từ bên ngoài hoặc từ bên trong đơn vị, phải đạt được một mục tiêu về lợi nhuận hoặc kết quả tài chính như dự kiến (và với thể là ko thực tế) nhất là trong trường hợp nếu Ban Giám đốc ko đạt được những mục tiêu tài chính thì sẽ chịu hậu quả rất to. Tương tự tương tự, những tư nhân với thể với một động cơ thực hiện hành vi hà lạm tài sản, ví dụ vì hoàn cảnh kinh tế khó khăn;

(2)        Thời cơ rõ ràng để thực hiện hành vi gian lận với thể tồn tại lúc một tư nhân cho rằng với thể khống chế kiểm soát nội bộ, ví dụ vì tư nhân đó với một vị trí đáng tin cậy hoặc biết rõ về những khuyết thiếu cụ thể của kiểm soát nội bộ;

(3)        Những tư nhân với thể biện minh cho việc thực hiện hành vi gian lận. Một số tư nhân với thái độ, tính cách hoặc hệ thống những trị giá đạo đức cho phép họ thực hiện một hành vi gian lận một cách cố ý. Tuy nhiên, ngay cả lúc ko với những điều kiện tương tự thì những tư nhân trung thực cũng với thể thực hiện hành vi gian lận lúc ở trong môi trường với sức ép mạnh.

A2.   Việc lập BCTC gian lận với liên quan tới những sơ sót cố ý như cố ý bỏ sót số liệu hoặc thông tin thuyết minh của BCTC để lừa dối người sử dụng BCTC. Sơ sót cố ý với thể xuất phát từ chủ định của Ban Giám đốc nhằm điều chỉnh kết quả kinh doanh, làm người sử dụng BCTC hiểu sai về tình hình hoạt động và khả năng sinh lời của đơn vị được kiểm toán. Việc điều chỉnh kết quả kinh doanh với thể tính từ lúc những hành vi nhỏ hoặc những điều chỉnh ko thích hợp đối với những giả thiết và thay đổi những xét đoán của Ban Giám đốc. Sức ép và động cơ dẫn tới những hành vi nêu trên với thể tăng thêm mức độ tác động và dẫn tới việc lập BCTC gian lận. Đó là lúc do sức ép phải đạt được những mục tiêu về thị trường hoặc mong muốn tối đa hóa tiền lương và thưởng dựa trên hiệu quả hoạt động, Ban Giám đốc cố ý tìm mọi cách lập BCTC gian lận bằng cách tạo ra sơ sót trọng yếu đối với BCTC. Trong một số đơn vị, Ban Giám đốc với thể tìm cách báo cáo giảm lợi nhuận nhằm làm giảm số thuế phải nộp hoặc báo cáo tăng lợi nhuận để việc vay vốn nhà băng được thực hiện thuận tiện hơn.

A3.   Việc lập BCTC gian lận với thể được thực hiện thông qua những hành vi sau:

(1)         Xuyên tạc, làm giả (bao gồm cả việc mạo chữ ký), hoặc sửa đổi chứng từ, sổ kế toán với chứa đựng những nội dung, số liệu được sử dụng để lập BCTC;

(2)         Làm sai lệch hoặc cố ý ko trình bày trong BCTC những sự kiện, giao dịch hoặc những thông tin quan yếu khác;

(3)         Cố ý ứng dụng sai những nguyên tắc kế toán liên quan tới những số liệu, sự phân loại, cách thức trình bày hoặc thuyết minh.

A4.   Việc lập BCTC gian lận thường cũng bao gồm việc Ban Giám đốc khống chế kiểm soát mà nhịn nhường như đang hoạt động tốt. Ban Giám đốc thường sử dụng những thủ đoạn sau để khống chế kiểm soát nhằm thực hiện hành vi gian lận:

(1)         Lập những bút toán khống, nhất là vào thời khắc sắp cuối kỳ kế toán, để điều chỉnh kết quả kinh doanh hoặc để đạt được những mục đích khác;

(2)         Điều chỉnh những giả thiết và thay đổi những xét đoán sử dụng để ước tính số dư tài khoản một cách bất hợp lý;

(3)         Ko ghi nhận, ghi nhận trước hoặc trì hoãn việc ghi nhận vào BCTC những sự kiện và giao dịch tài chính phát sinh trong kỳ báo cáo;

(4)         Che giấu hoặc ko trình bày những sự kiện với thể làm tác động tới những khoản mục được ghi nhận trong BCTC;

(5)         Dàn xếp những giao dịch phức tạp nhằm làm sai lệch tình hình tài chính hoặc kết quả kinh doanh của đơn vị;

(6)         Sửa đổi những chứng từ và điều khoản liên quan tới những giao dịch to và thất thường.

A5.    Thủ phạm của hành vi hà lạm tài sản dưới hình thức trộm cắp với trị giá tương đối nhỏ và ko mang tính trọng yếu thường là viên chức trong đơn vị. Tuy nhiên, hành vi hà lạm tài sản cũng với thể do thành viên Ban Giám đốc thực hiện vì họ với điều kiện thuận tiện hơn, theo những cách thức khó phát hiện được. Hành vi hà lạm tài sản với thể được biểu hiện theo nhiều dạng khác nhau, như:

(1)         Tư túi những khoản thu (ví dụ hà lạm những khoản phải thu đã thu được tiền hoặc chuyển những khoản phải thu đã bị xử lý xóa sổ sang tài khoản tư nhân tại nhà băng);

(2)         Lấy cắp tài sản vật chất hoặc tài sản trí tuệ (ví dụ lấy cắp hàng tồn kho, truất phế liệu, bán những tài liệu kỹ thuật cho đối thủ khó khăn);

(3)         Làm cho đơn vị phải trả tiền tiền cho hàng hóa và nhà cung cấp mà đơn vị ko nhận được (ví dụ trả tiền cho những người bán ko với thực, trả tiền cho người bán với mức cao hơn trị giá thật để tư nhân thừa hưởng hoả hồng do chênh lệch giá, trả tiền cho những viên chức ko với thực);

(4)         Tiêu dùng tài sản của đơn vị để đem lại lợi ích cho tư nhân (ví dụ sử dụng tài sản của đơn vị làm tài sản thế chấp cho khoản vay tư nhân hoặc khoản vay cho một bên liên quan).

Hành vi hà lạm tài sản thường đi kèm với việc mạo chứng từ, tài liệu nhằm che giấu sự thực là những tài sản đó đã bị mất hoặc đã được thế chấp mà ko được phép.

Lưu ý lúc kiểm toán những đơn vị trong ngành công  

A6.    Trách nhiệm của kiểm toán viên với liên quan tới gian lận lúc kiểm toán những đơn vị hoạt động trong ngành công với thể được quy định trong những văn bản pháp luật hoặc những quy định với liên quan ứng dụng cho những đơn vị thuộc ngành công hoặc được quy định riêng trong chức năng, nhiệm vụ của kiểm toán viên. Do đó, nhiệm vụ của kiểm toán viên lúc kiểm toán những đơn vị thuộc ngành công với thể ko chỉ giới hạn trong việc xem xét những rủi ro với sơ sót trọng yếu trong BCTC mà còn bao gồm trách nhiệm xem xét rủi ro với gian lận ở phạm vi rộng hơn.

Thái độ hoài nghi nghề nghiệp (hướng dẫn đoạn 12 – 14 Chuẩn mực này)

A7.   Việc duy trì thái độ hoài nghi nghề nghiệp đòi hỏi kiểm toán viên phải liên tục đặt thắc mắc xem những thông tin và chứng cứ kiểm toán thu được với tín hiệu của sơ sót trọng yếu do gian lận hay ko. Thái độ này bao gồm việc xem xét độ tin cậy của những thông tin sẽ được sử dụng làm chứng cứ kiểm toán và kiểm soát việc lập và duy trì những thông tin đó. Do đặc điểm của gian lận, thái độ hoài nghi nghề nghiệp của kiểm toán viên đặc thù quan yếu lúc xem xét rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận.

A8.   Mặc dù kiểm toán viên đã hiểu biết về sự trung thực và cương trực của Ban Giám đốc và Ban quản trị của đơn vị được kiểm toán, nhưng thái độ hoài nghi nghề nghiệp của kiểm toán viên vẫn đặc thù quan yếu lúc xem xét những rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận bởi vì trong nhiều trường hợp đã với thể thay đổi.

A9.   Theo hướng dẫn tại đoạn A47 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 200, những chuẩn mực kiểm toán Việt Nam ko yêu cầu kiểm toán viên phải xác minh tính xác thực của những tài liệu, và kiểm toán viên cũng ko được tập huấn để trở thành chuyên gia và cũng ko được coi là chuyên gia trong việc xác minh tính xác thực nói trên. Tuy nhiên, lúc kiểm toán viên xác định được những vấn đề làm kiểm toán viên tin rằng một tài liệu với thể ko xác thực hoặc những điều khoản trong tài liệu đã bị chỉnh sửa mà ko được thông tin cho kiểm toán viên, thì với thể dò hỏi thêm bằng những thủ tục sau:

(1) Xác nhận trực tiếp với bên thứ ba;

(2) Sử dụng chuyên gia để xác minh tính xác thực của tài liệu đó.

Thảo luận trong nhóm kiểm toán (hướng dẫn đoạn 15 Chuẩn mực này)

A10.   Việc thảo luận trong nhóm kiểm toán về nghi ngờ BCTC của đơn vị được kiểm toán với thể với sơ sót trọng yếu do gian lận nhằm:

(1)  Tạo thời cơ cho những thành viên với nhiều kinh nghiệm trong nhóm kiểm toán trao đổi quan niệm của mình về cách thức và trường hợp xảy ra khả năng BCTC với sơ sót trọng yếu do gian lận;

(2)  Tạo điều kiện cho kiểm toán viên với thể xem xét giải pháp xử lý thích hợp đối với khả năng BCTC với sơ sót trọng yếu do gian lận và xác định từng thành viên trong nhóm sẽ thực hiện những thủ tục kiểm toán nhất định;

(3)  Cho phép kiểm toán viên xác định được cách thức trao đổi kết quả thực hiện những thủ tục kiểm toán trong nhóm kiểm toán và cách thức để xử lý những thông tin cáo buộc gian lận mà kiểm toán viên nhận được.

A11.   Nội dung thảo luận trong nhóm kiểm toán với thể bao gồm:

(1)  Trao đổi ý kiến giữa những thành viên trong nhóm kiểm toán về cách thức và trường hợp mà họ cho rằng BCTC của đơn vị được kiểm toán với khả năng với sơ sót trọng yếu do gian lận, cách thức Ban Giám đốc với thể thực hiện và che giấu hành vi lập BCTC gian lận và cách thức mà tài sản của đơn vị với thể bị hà lạm;

(2)  Xem xét những tình huống cho thấy với sự điều chỉnh kết quả kinh doanh và những thủ đoạn mà thành viên Ban Giám đốc với thể thực hiện nhằm điều chỉnh kết quả kinh doanh dẫn tới việc lập BCTC gian lận;

(3)  Xem xét những yếu tố bên ngoài và bên trong với tác động tới đơn vị được kiểm toán với thể tạo ra động cơ hoặc sức ép buộc Ban Giám đốc hoặc những đối tượng khác phải thực hiện hành vi gian lận, tạo thời cơ thực hiện hành vi gian lận, và với yếu tố văn hóa hoặc môi trường tạo điều kiện cho Ban Giám đốc hoặc những đối tượng khác với thể biện minh cho việc thực hiện hành vi gian lận;

(4)  Xem xét sự giám sát của Ban Giám đốc đối với những viên chức thường tiếp cận với tiền hoặc tài sản dễ bị hà lạm;

(5)  Xem xét những thay đổi thất thường hoặc chưa giảng giải được trong hành vi hoặc lối sống của Ban Giám đốc hoặc những viên chức mà nhóm kiểm toán lưu ý;

(6)  Nhấn mạnh tầm quan yếu của việc duy trì thái độ đúng đắn trong suốt cuộc kiểm toán đối với khả năng tồn tại sơ sót trọng yếu do gian lận;

(7)  Xem xét những tình huống với thể với khả năng tồn tại gian lận;

(8)  Xem xét xem bằng cách nào để bổ sung yếu tố mà đơn vị được kiểm toán ko thể dự đoán trước được vào nội dung, lộ trình và phạm vi của những thủ tục kiểm toán sẽ được thực hiện;

(9)  Xem xét và lựa chọn những thủ tục kiểm toán hiệu quả để xử lý khả năng tồn tại sơ sót trọng yếu do gian lận trong những BCTC của đơn vị được kiểm toán;

(10) Xem xét những thông tin cáo buộc gian lận mà kiểm toán viên nhận được;

(11) Xem xét rủi ro Ban Giám đốc khống chế kiểm soát.

 Thủ tục thẩm định rủi ro và những hoạt động liên quan

Phỏng vấn Ban Giám đốc

Nhận định của Ban Giám đốc về rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận (hướng dẫn đoạn 17(a) Chuẩn mực này)

A12.   Ban Giám đốc chịu trách nhiệm về kiểm soát nội bộ của đơn vị và lập BCTC. Vì vậy, kiểm toán viên cần phỏng vấn Ban Giám đốc về thẩm định riêng của Ban Giám đốc đối với rủi ro với gian lận và kiểm soát hiện với trong việc ngăn ngừa và phát hiện rủi ro với gian lận. Nội dung, phạm vi và tần suất của việc Ban Giám đốc thẩm định rủi ro và kiểm soát với thể khác nhau ở mỗi đơn vị. Tại một số đơn vị, Ban Giám đốc với thể thực hiện thẩm định chi tiết hàng năm hoặc ngay trong quá trình giám sát liên tục. Tại một số đơn vị khác, việc thẩm định của Ban Giám đốc với thể ko được thực hiện chi tiết và với tần suất thưa hơn. Nội dung, phạm vi và tần suất thực hiện việc thẩm định của Ban Giám đốc giúp kiểm toán viên hiểu rõ hơn về môi trường kiểm soát của đơn vị. Ví dụ việc Ban Giám đốc chưa tiến hành thẩm định rủi ro với gian lận trong một số trường hợp với thể là biểu hiện cho thấy Ban Giám đốc thiếu quan tâm tới kiểm soát nội bộ.

Lưu ý lúc kiểm toán những đơn vị nhỏ

A13.   Tại một số đơn vị, đặc thù là những đơn vị nhỏ, thẩm định của Ban Giám đốc với thể tập trung vào những rủi ro với gian lận và hà lạm tài sản do viên chức gây ra.

Thứ tự xác định và xử lý rủi ro với gian lận của Ban Giám đốc (hướng dẫn đoạn 17(b) Chuẩn mực này)

A14.   Trường hợp đơn vị được kiểm toán với nhiều địa điểm hoạt động, trật tự xác định và xử lý rủi ro với gian lận của Ban Giám đốc với thể bao gồm các ngành độ giám sát khác nhau đối với những địa điểm hoạt động, hoặc những phòng ban kinh doanh. Ban Giám đốc cũng với thể đã xác định được những địa điểm hoạt động và phòng ban kinh doanh cụ thể mà ở đó với nhiều khả năng với gian lận hơn.

Phỏng vấn Ban Giám đốc và những đối tượng khác trong đơn vị (hướng dẫn đoạn 18 Chuẩn mực này)

A15.   Việc kiểm toán viên phỏng vấn Ban Giám đốc với thể sản xuất những thông tin hữu ích về những rủi ro với sơ sót trọng yếu trong những BCTC xuất phát từ gian lận của viên chức. Tuy nhiên, việc phỏng vấn Ban Giám đốc thường ko sản xuất được những thông tin hữu ích về những rủi ro với sơ sót trọng yếu trong BCTC xuất phát từ gian lận của Ban Giám đốc. Việc phỏng vấn những đối tượng khác trong đơn vị với thể tạo cho họ thời cơ sản xuất thông tin cho kiểm toán viên mà ko thể trao đổi được bằng cách nào khác.

A16.   Những đối tượng khác trong đơn vị mà kiểm toán viên với thể tiến hành phỏng vấn trực tiếp về việc với gian lận hoặc nghi ngờ với gian lận, gồm:

(1)  Viên chức tham gia hoạt động kinh doanh ko trực tiếp liên quan tới quá trình lập BCTC;

(2)  Viên chức thuộc nhiều cấp bậc khác nhau;

(3)  Viên chức tham gia vào việc triển khai, xử lý hoặc ghi nhận những giao dịch phức tạp hoặc thất thường và những người chịu trách nhiệm quản lý hoặc giám sát những viên chức đó;

(4)  Viên chức phòng ban pháp chế;

(5)  Cán bộ phụ trách về nhân sự;

(6)  Cán bộ phụ trách việc xử lý những cáo buộc về gian lận.

A17.   Ban Giám đốc thường với điều kiện tốt nhất để thực hiện hành vi gian lận. Do đó, lúc thẩm định những phản hồi của Ban Giám đốc đối với những thắc mắc phỏng vấn của kiểm toán viên, với thái độ hoài nghi nghề nghiệp, kiểm toán viên với thể cần phải xác minh thêm những nội dung phản hồi của Ban Giám đốc từ những nguồn thông tin khác.

Phỏng vấn phòng ban kiểm toán nội bộ (hướng dẫn đoạn 19 Chuẩn mực này)

A18.   Đoạn 23 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 315 và Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 610 quy định và hướng dẫn về kiểm toán những đơn vị với phòng ban kiểm toán nội bộ. Để thực hiện những quy định và hướng dẫn của những chuẩn mực kiểm toán này về gian lận, kiểm toán viên với thể phỏng vấn về hoạt động của kiểm toán nội bộ, ví dụ:

(1)  Những thủ tục mà kiểm toán viên nội bộ đã thực hiện trong năm nhằm phát hiện gian lận;

(2)  Ban Giám đốc với những giải pháp xử lý thích hợp đối với những phát hiện từ những thủ tục trên hay ko.

Tìm hiểu về hoạt động giám sát của Ban quản trị (hướng dẫn đoạn 20 Chuẩn mực này)

A19.   Ban quản trị của một đơn vị với trách nhiệm giám sát những hệ thống của đơn vị để quản lý rủi ro, kiểm soát tài chính và tuân thủ pháp luật. Do trách nhiệm của Ban quản trị và Ban Giám đốc với thể khác nhau giữa những đơn vị, kiểm toán viên phải hiểu được trách nhiệm liên quan của từng bên để hiểu về hoạt động giám sát của những tư nhân (đoạn A1 – A8 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 260 hướng dẫn đối tượng mà kiểm toán viên phải trao đổi lúc cơ cấu quản trị của đơn vị ko được xác định rõ ràng).

A20.   Việc tìm hiểu về công việc giám sát của Ban quản trị với thể sản xuất cho kiểm toán viên những hiểu biết sâu sắc về mức độ nhạy cảm của đơn vị đối với gian lận ở cấp quản lý, sự đầy đủ và thích hợp của kiểm soát nội bộ đối với rủi ro với gian lận, năng lực và tính cương trực của Ban Giám đốc. Kiểm toán viên với thể tìm hiểu vấn đề này dưới nhiều hình thức, như tham gia những cuộc họp hoặc xem xét biên bản của cuộc họp với liên quan và phỏng vấn Ban quản trị.

Lưu ý lúc kiểm toán những đơn vị nhỏ

A21.   Trong một số trường hợp, toàn bộ thành viên Ban quản trị đều tham gia vào Ban Giám đốc, ví dụ, một đơn vị với quy mô nhỏ chỉ với một chủ sở hữu vừa làm mướn việc quản lý vừa làm mướn việc giám sát. Trường hợp này, kiểm toán viên thường ko cần tìm hiểu về hoạt động giám sát của Ban quản trị vì hoạt động giám sát ko tách biệt với hoạt động quản lý.

Xem xét những thông tin khác (hướng dẫn đoạn 23 Chuẩn mực này)

A22.   Ngoài những thông tin thu thập được từ việc ứng dụng những thủ tục phân tích, những thông tin khác thu thập được về đơn vị và môi trường hoạt động của đơn vị với thể hữu ích trong việc xác định rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận. Việc thảo luận giữa những thành viên nhóm kiểm toán với thể sản xuất những thông tin hữu ích cho việc xác định những rủi ro này. Ngoài ra, những thông tin thu thập được từ trật tự chấp nhận và duy trì quan hệ khách hàng của doanh nghiệp kiểm toán và những kinh nghiệm thu thập được từ những nhà cung cấp khác đối với đơn vị với thể với liên quan tới việc xác định những rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận, ví dụ nhà cung cấp soát xét BCTC giữa kỳ.

Nhận định những yếu tố dẫn tới rủi ro với gian lận (hướng dẫn đoạn 24 Chuẩn mực này)

A23.   Trên thực tế, hành vi gian lận thường được che dấu và rất khó phát hiện. Tuy nhiên, kiểm toán viên với thể phát hiện được những sự kiện hoặc tình huống cho thấy động cơ, sức ép hoặc thời cơ dẫn tới gian lận (đây là những yếu tố dẫn tới rủi ro với gian lận). Ví dụ:

(1)   Sự cần thiết phải đáp ứng mong đợi của bên thứ ba nhằm thu được nguồn tài trợ vốn với thể tạo ra sức ép dẫn tới gian lận;

(2)   Chính sách thưởng to cho việc đạt được mục tiêu lợi nhuận ko thực tế với thể tạo ra động cơ dẫn tới gian lận;

(3)   Môi trường kiểm soát ko hiệu quả với thể tạo ra thời cơ dẫn tới gian lận.

A24.   Những yếu tố dẫn tới rủi ro với gian lận khó với thể phân loại theo mức độ quan yếu. Tầm quan yếu của những yếu tố dẫn tới rủi ro với gian lận là rất khác nhau. Tại một số đơn vị với những điều kiện cụ thể, một số yếu tố này với thể với nhưng ko nhất thiết cho thấy rủi ro với sơ sót trọng yếu. Do đó, việc xác định yếu tố dẫn tới rủi ro với gian lận với tồn tại hay ko và nó với được xem xét lúc thẩm định rủi ro BCTC với sơ sót trọng yếu do gian lận hay ko đòi hỏi kiểm toán viên phải thực hiện những xét đoán chuyên môn.

A25.   Ví dụ về những yếu tố dẫn tới rủi ro với gian lận liên quan việc lập BCTC gian lận và việc hà lạm tài sản được trình bày trong Phụ lục 01 của Chuẩn mực này. Những ví dụ này minh họa cho những yếu tố dẫn tới rủi ro được phân loại dựa trên ba điều kiện thường gặp lúc với gian lận:

(1)   Động cơ hoặc sức ép dẫn tới gian lận;

(2)   Thời cơ dẫn tới gian lận;

(3)   Khả năng với thể biện minh cho hành vi gian lận.

Qua quan sát, kiểm toán viên với thể ko thuận tiện phát hiện những yếu tố dẫn tới rủi ro phản ánh thái độ biện minh cho hành vi gian lận. Tuy nhiên, kiểm toán viên vẫn với thể nhận thấy được sự tồn tại của những yếu tố đó. Mặc dù những yếu tố dẫn tới rủi ro với gian lận được nêu trong Phụ lục 01 bao gồm một loạt những tình huống mà kiểm toán viên với thể gặp phải, tuy nhiên đó chưa phải là tất cả những yếu tố dẫn tới rủi ro với gian lận.

A26.   Quy mô, mức độ phức tạp và hình thức sở hữu của đơn vị với tác động quan yếu tới việc xem xét những yếu tố dẫn tới rủi ro với gian lận liên quan. Ví dụ, những đơn vị với quy mô to thường với nhiều yếu tố hạn chế những hành động phi pháp của Ban Giám đốc, như:

(1)   Ban quản trị thực hiện công việc giám sát một cách hiệu quả;

(2)   Mang phòng ban kiểm toán nội bộ hoạt động hiệu quả;

(3)   Mang văn bản quy định về đạo đức và giải pháp chống gian lận với hiệu lực.

Ngoài ra, những yếu tố dẫn tới rủi ro với gian lận lúc xem xét theo cấp độ từng phòng ban kinh doanh với thể sản xuất những hiểu biết khác với lúc so sánh với những yếu tố dẫn tới rủi ro với gian lận thu thập được lúc xem xét theo cấp độ toàn đơn vị.

Lưu ý lúc kiểm toán những đơn vị nhỏ

A27.   Đối với đơn vị nhỏ, một số hoặc toàn bộ những vấn đề kiểm toán viên cần xem xét với thể ko thích hợp để ứng dụng hoặc rất ít liên quan. Ví dụ, một đơn vị nhỏ với thể ko với văn bản quy định về đạo đức và giải pháp chống gian lận nhưng đơn vị vẫn với thể xây dựng văn hóa doanh nghiệp, trong đó nhấn mạnh tầm quan yếu của tính cương trực và đạo đức nghề nghiệp thông qua tuyên truyền phổ biến và sự kiểu mẫu của Ban Giám đốc. Sự độc quyền về quản lý của một tư nhân riêng lẻ trong một đơn vị nhỏ thường ko với tức thị Ban Giám đốc ko với sự quan tâm hợp lý đối với kiểm soát nội bộ và trật tự lập và trình bày BCTC của đơn vị. Trong một số đơn vị, việc Ban Giám đốc trực tiếp rà soát, phê duyệt với thể làm giảm bớt những khuyết thiếu trong kiểm soát và giảm rủi ro về gian lận của viên chức. Tuy nhiên, sự độc quyền về quản lý của một tư nhân riêng lẻ với thể là một khuyết thiếu tiềm tàng vì khả năng Ban Giám đốc khống chế kiểm soát.

 Xác định và thẩm định rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận

Rủi ro với gian lận trong ghi nhận doanh thu (hướng dẫn đoạn 26 Chuẩn mực này)

A28.   Sơ sót trọng yếu do việc lập BCTC gian lận liên quan tới ghi nhận doanh thu thường xuất phát từ việc ghi nhận thừa doanh thu thông qua việc, ví dụ ghi nhận doanh thu trước kỳ hoặc ghi nhận doanh thu khống. Sơ sót này cũng với thể xuất phát từ việc ghi nhận thiếu doanh thu thông qua việc, ví dụ chuyển ghi nhận doanh thu sang kỳ sau một cách ko thích hợp.

A29.   Trong một số đơn vị, rủi ro với gian lận trong việc ghi nhận doanh thu với thể cao hơn so với những đơn vị khác. Ví dụ, tại những tổ chức niêm yết, lúc hiệu quả hoạt động được thẩm định bằng tăng trưởng doanh thu hoặc lợi nhuận giữa những năm, Ban Giám đốc với thể gặp phải sức ép hoặc động cơ dẫn tới việc lập BCTC gian lận bằng cách ghi nhận doanh thu ko hợp lý. Tương tự, những rủi ro với gian lận về ghi nhận doanh thu với thể với khả năng tồn tại cao hơn nếu đơn vị bán hàng chủ yếu theo phương thức thu tiền mặt.

A30.   Kiểm toán viên với thể loại trừ giả thiết về sự tồn tại của rủi ro với gian lận trong ghi nhận doanh thu. Ví dụ, kiểm toán viên với thể kết luận rằng ko với rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận liên quan tới ghi nhận doanh thu lúc đơn vị chỉ với một loại giao dịch doanh thu thuần tuý duy nhất, ví dụ doanh thu cho thuê bất động sản từ một bất động sản cho thuê duy nhất.

Xác định và thẩm định rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận và tìm hiểu về những kiểm soát với liên quan của đơn vị (hướng dẫn đoạn 27 Chuẩn mực này)

A31.   Theo hướng dẫn tại đoạn A48 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 315, Ban Giám đốc đơn vị được kiểm toán với thể thực hiện những xét đoán về phạm vi, mức độ những kiểm soát mà Ban Giám đốc lựa chọn thực hiện và về phạm vi, mức độ rủi ro mà họ quyết định chấp nhận. Để xác định những kiểm soát nào cần thực hiện để ngăn chặn và phát hiện rủi ro, Ban Giám đốc cần xem xét những rủi ro BCTC với thể với sơ sót trọng yếu do hậu quả của gian lận. Lúc xem xét vấn đề này, Ban Giám đốc với thể kết luận rằng việc thực hiện và duy trì một kiểm soát cụ thể để hạn chế rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận là ko hiệu quả về mặt giá thành.

A32.   Kiểm toán viên cần quan tâm tìm hiểu về những kiểm soát mà Ban Giám đốc đã thiết kế, thực hiện và duy trì để ngăn chặn và phát hiện gian lận. Trong quá trình tìm hiểu, kiểm toán viên với thể biết được những thông tin như liệu Ban Giám đốc với chủ ý lựa chọn chấp nhận rủi ro đi kèm với việc ko phân quyền hay ko. Thông tin thu thập được từ việc tìm hiểu này với thể hữu ích giúp kiểm toán viên xác định những yếu tố dẫn tới rủi ro với gian lận mà với thể tác động tới thẩm định của kiểm toán viên về rủi ro BCTC với thể chứa đựng sơ sót trọng yếu do gian lận.

Giải pháp xử lý đối với rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận đã được thẩm định

Giải pháp xử lý tổng thể (hướng dẫn đoạn 28 Chuẩn mực này)

A33.   Việc xác định giải pháp xử lý tổng thể đối với rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận đã được thẩm định thường bao gồm việc xem xét cách thức để tăng thái độ hoài nghi nghề nghiệp trong suốt cuộc kiểm toán, ví dụ:

(1)   Tăng độ nhạy cảm trong việc lựa chọn nội dung, phạm vi tài liệu rà soát đối với những giao dịch trọng yếu;

(2)   Tăng nhận thức về sự cần thiết phải với đầy đủ những chứng cứ thích hợp về những giảng giải hoặc giải trình của Ban Giám đốc đối với những vấn đề trọng yếu.

Việc xác định những giải pháp nêu trên cũng bao gồm việc xem xét trên phạm vi rộng hơn ngoài những thủ tục cụ thể khác đã được lập kế hoạch; phạm vi xem xét này bao gồm những vấn đề quy định tại đoạn 29 và hướng dẫn tại đoạn A34 – A36 Chuẩn mực này.

Phân công và giám sát nhân sự (hướng dẫn đoạn 29(a) Chuẩn mực này)

A34.   Kiểm toán viên với thể xử lý rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận đã xác định bằng những cách như phân công thêm những tư nhân với kỹ năng và tri thức chuyên môn (như những chuyên gia tư vấn pháp luật và khoa học thông tin), hoặc bằng cách phân công thêm những tư nhân có thương hiệu tham gia cuộc kiểm toán.

A35.   Mức độ giám sát tùy thuộc vào thẩm định của kiểm toán viên về rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận cũng như năng lực chuyên môn của nhóm kiểm toán.

Sử dụng những yếu tố ko thể dự đoán trước lúc lựa chọn những thủ tục kiểm toán (hướng dẫn đoạn 29(c) Chuẩn mực này)

A36.   Việc bổ sung yếu tố ko thể dự đoán trước lúc lựa chọn nội dung, lộ trình và phạm vi của những thủ tục kiểm toán sẽ thực hiện với ý nghĩa rất quan yếu, do những tư nhân trong đơn vị được kiểm toán là những người đã nắm rõ những thủ tục thường thực hiện trong cuộc kiểm toán nên càng với nhiều khả năng che đậy gian lận trong việc lập và trình bày BCTC. Những yếu tố ko thể dự đoán trước với thể được bổ sung bằng những cách như:

(1)   Thực hiện những thử nghiệm cơ bản đối với những số dư tài khoản và những hạ tầng dẫn liệu được lựa chọn mà nếu xét trên mức độ trọng yếu hoặc rủi ro thì với thể kiểm toán viên sẽ ko rà soát những số dư tài khoản và hạ tầng dẫn liệu này;

(2)   Điều chỉnh thời kì thực hiện những thủ tục kiểm toán khác với dự kiến;

(3)   Sử dụng những phương pháp chọn mẫu khác nhau;

(4)   Thực hiện những thủ tục kiểm toán tại những địa điểm khác nhau hoặc tại những địa điểm ko được thông tin trước.

Thủ tục kiểm toán đối với rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận ở cấp độ hạ tầng dẫn liệu đã được thẩm định (hướng dẫn đoạn 30 Chuẩn mực này)

A37.   Những giải pháp kiểm toán đối với rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận ở cấp độ hạ tầng dẫn liệu đã được thẩm định với thể bao gồm việc thay đổi nội dung, lộ trình và phạm vi của những thủ tục kiểm toán theo những hình thức sau đây:

(1)   Nội dung của những thủ tục kiểm toán sẽ thực hiện với thể cần thay đổi nhằm thu thập những chứng cứ kiểm toán thích hợp và đáng tin cậy hơn hoặc để thu thập thêm những thông tin chứng thực bổ sung. Việc này với thể tác động tới loại thủ tục kiểm toán và sự kết hợp giữa những loại thủ tục này. Ví dụ:

a. Việc quan sát hoặc rà soát thực tế một số tài sản với thể trở nên quan yếu hơn hoặc kiểm toán viên với thể chọn cách sử dụng những kỹ thuật kiểm toán được máy tính trợ giúp để thu thập nhiều chứng cứ hơn về những dữ liệu trong những tài khoản hoặc những tài liệu (file) giao dịch điện tử quan yếu;

b. Kiểm toán viên với thể thiết kế những thủ tục kiểm toán bổ sung nhằm thu thập thêm những thông tin chứng thực. Ví dụ, nếu kiểm toán viên xác định được rằng Ban Giám đốc đang chịu sức ép để đạt được mục tiêu lợi nhuận, với thể với rủi ro là Ban Giám đốc đang ghi nhận thừa doanh thu bằng cách ký kết những hợp đồng bán hàng với điều khoản cho phép ghi nhận doanh thu trước hoặc phát hành hóa đơn bán hàng trước lúc giao hàng. Trong trường hợp này, kiểm toán viên với thể thiết kế những xác nhận độc lập ko chỉ xác nhận số dư mà còn xác nhận chi tiết về những hợp đồng bán hàng, bao gồm ngày ký, quyền trả lại hàng bán và điều khoản giao hàng. Ngoài ra, để bổ sung cho những xác nhận độc lập trên, kiểm toán viên với thể phỏng vấn những viên chức ko thuộc phòng tài chính trong đơn vị về bất kỳ thay đổi nào trong những hợp đồng bán hàng và những điều khoản giao hàng.

(2)   Lộ trình thực hiện những thử nghiệm cơ bản với thể cần điều chỉnh lại. Kiểm toán viên với thể xác định rằng việc thực hiện thử nghiệm cơ bản tại ngày hoặc sắp ngày kết thúc kỳ báo cáo sẽ hiệu quả hơn đối với những rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận đã được thẩm định. Kiểm toán viên với thể kết luận rằng, do với sơ sót cố ý hoặc thao túng với chủ định đã được thẩm định, những thủ tục kiểm toán để suy rộng kết luận kiểm toán từ thời khắc giữa kỳ tới thời khắc cuối kỳ sẽ ko hiệu quả. Trái lại, do một sơ sót cố ý (như sơ sót liên quan tới việc ghi nhận doanh thu) với thể xuất phát từ giữa kỳ, kiểm toán viên với thể lựa chọn ứng dụng thử nghiệm cơ bản đối với những giao dịch phát sinh từ trước đó trong kỳ hoặc đối với những giao dịch phát sinh trong toàn bộ kỳ báo cáo.

(3)   Phạm vi những thủ tục được ứng dụng tùy thuộc vào thẩm định của kiểm toán viên đối với rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận. Ví dụ, việc tăng cỡ mẫu hoặc việc thực hiện những thủ tục phân tích chi tiết hơn với thể là cần thiết. Đồng thời, những kỹ thuật kiểm toán được máy tính trợ giúp với thể cho phép thực hiện thử nghiệm sâu hơn về những giao dịch và dữ liệu điện tử. Những kỹ thuật này với thể được sử dụng để chọn mẫu những giao dịch điện tử chính, phân loại những giao dịch với những đặc điểm cụ thể, hoặc để thử nghiệm toàn bộ tổng thể thay vì một mẫu.

A38.   Nếu kiểm toán viên phát hiện rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận tác động tới số lượng hàng tồn kho, việc rà soát sổ kế toán hàng tồn kho của đơn vị với thể giúp xác định địa điểm hoặc những khoản mục cần lưu ý đặc thù trong hoặc sau lúc kiểm kê hàng tồn kho. Việc rà soát này với thể dẫn tới quyết định thực hiện quan sát kiểm kê hàng tồn kho tại một số địa điểm nhất định ko được thông tin trước hoặc thực hiện kiểm kê hàng tồn kho tại toàn bộ những địa điểm vào cùng một thời khắc.

A39.   Kiểm toán viên với thể xác định rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận tác động tới một tài khoản và hạ tầng dẫn liệu. Những tài khoản và hạ tầng dẫn liệu này với thể bao gồm: thẩm định tài sản, những ước tính kế toán liên quan tới những giao dịch cụ thể (như những giao dịch tìm lại, tái cơ cấu hoặc thanh lý một phòng ban kinh doanh) và những khoản nợ quan yếu khác đã phát sinh (như nghĩa vụ khắc phục ô nhiễm môi trường). Rủi ro cũng với thể liên quan tới những thay đổi to về những giả thiết liên quan tới những ước tính. Những thông tin thu thập được thông qua việc tìm hiểu đơn vị và môi trường hoạt động của đơn vị với thể giúp kiểm toán viên thẩm định tính hợp lý của những ước tính kế toán và những xét đoán, giả thiết làm hạ tầng cho ước tính của Ban Giám đốc. Việc xem xét lại những xét đoán và giả thiết tương tự của Ban Giám đốc đã ứng dụng trong những kỳ trước sẽ giúp kiểm toán viên hiểu rõ hơn về tính hợp lý của những xét đoán và giả thiết làm hạ tầng cho những ước tính của Ban Giám đốc.

A40.   Phụ lục 02 của Chuẩn mực này sản xuất ví dụ về những thủ tục kiểm toán với thể ứng dụng để xử lý những rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận đã được thẩm định, bao gồm những thủ tục về kết hợp yếu tố ko thể dự đoán trước. Phụ lục này cũng đưa ra ví dụ về những giải pháp đối với thẩm định của kiểm toán viên về rủi ro với sơ sót trọng yếu xuất phát từ việc lập BCTC gian lận (kể cả việc lập BCTC gian lận do ghi nhận doanh thu) và từ hành vi hà lạm tài sản.

Thủ tục kiểm toán đối với những rủi ro liên quan tới việc Ban Giám đốc khống chế kiểm soát

Bút toán ghi sổ và những điều chỉnh khác (hướng dẫn đoạn 32(a) Chuẩn mực này)

A41.   Sơ sót trọng yếu trong BCTC do gian lận thường bao gồm những hành vi thao túng trật tự lập và trình bày BCTC bằng cách thực hiện những bút toán ghi sổ ko thích hợp hoặc ko được phê duyệt. Việc này với thể diễn ra trong suốt kỳ hoặc tại thời khắc cuối kỳ báo cáo, hoặc bằng việc Ban Giám đốc tự điều chỉnh số liệu trong BCTC mà những điều chỉnh này ko được phản ánh trong sổ kế toán, chẳng hạn thông qua những điều chỉnh thống nhất và việc phân loại lại.

A42.   Kiểm toán viên cần xem xét những rủi ro với sơ sót trọng yếu liên quan tới việc khống chế một cách bất hợp lý kiểm soát đối với những bút toán ghi sổ vì những trật tự và những hoạt động kiểm soát tự động với thể giảm bớt rủi ro về nhầm lẫn do sơ suất nhưng ko khắc phục được rủi ro do những tư nhân lạm dụng những trật tự tự động trên một cách ko hợp lý, ví dụ, bằng cách thay đổi những trị giá được tự động nhập vào Sổ Mẫu hoặc vào hệ thống BCTC. Ngoài ra, lúc sử dụng khoa học thông tin để chuyển tải thông tin tự động, với thể với rất ít hoặc ko với chứng cứ rõ ràng về sự can thiệp đó trong những hệ thống thông tin.

A43.   Lúc xác định và lựa chọn những bút toán ghi sổ và những điều chỉnh khác để rà soát và xác định phương pháp thích hợp để rà soát hạ tầng của những khoản mục đã lựa chọn, kiểm toán viên cần quan tâm tới những vấn đề sau:

(1)   Nhận định rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận: Sự tồn tại của những yếu tố dẫn tới rủi ro với gian lận và những thông tin khác thu thập được từ thẩm định của kiểm toán viên về rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận với thể giúp kiểm toán viên xác định những loại bút toán ghi sổ cụ thể và những điều chỉnh khác để tiến hành rà soát.

(2)   Những kiểm soát được thực hiện đối với những bút toán ghi sổ và những điều chỉnh khác: Những kiểm soát hữu hiệu đối với việc lập và thực hiện những bút toán ghi sổ và những điều chỉnh khác với thể làm giảm mức độ thử nghiệm cơ bản cần thiết, với điều kiện là kiểm toán viên đã rà soát tính hữu hiệu của những kiểm soát đó.

(3)   Thứ tự lập và trình bày BCTC của đơn vị và nội dung những chứng cứ với thể thu thập được: Đối với nhiều đơn vị, trật tự xử lý giao dịch là sự kết hợp những bước, những thủ tục thủ công và tự động. Tương tự, việc xử lý bút toán ghi sổ và những điều chỉnh khác với thể bao gồm những thủ tục và hoạt động kiểm soát được thực hiện thủ công và tự động. Lúc ứng dụng khoa học thông tin trong trật tự lập và trình bày BCTC, những bút toán ghi sổ và những điều chỉnh khác với thể chỉ tồn tại dưới dạng dữ liệu điện tử.

(4)   Đặc điểm của những bút toán ghi sổ và những điều chỉnh với gian lận: Những bút toán ghi sổ hoặc những điều chỉnh ko thích hợp thường với những đặc điểm nhận dạng riêng biệt. Những đặc điểm này với thể bao gồm những bút toán (a) được thực hiện ở những tài khoản ko thích hợp, thất thường hoặc ít lúc sử dụng, (b) được lập bởi những tư nhân thường ko lập những bút toán ghi sổ, (c) được ghi nhận tại cuối kỳ hoặc sau lúc khóa sổ mà ko với hoặc với rất ít giảng giải hoặc diễn giải, (d) được lập trước hoặc trong quá trình lập BCTC mà ko được phản ánh vào tài khoản kế toán hoặc (e) với số tiền là số được làm tròn hoặc với số đuôi đồng nhất.

(5)   Nội dung và tính phức tạp của những tài khoản: Những bút toán ghi sổ hoặc những điều chỉnh ko thích hợp với thể được ghi vào những tài khoản (a) với những nghiệp vụ với nội dung phức tạp và thất thường, (b) với những ước tính quan yếu và những điều chỉnh cuối kỳ, (c) đã từng dẫn tới sơ sót trong quá khứ, (d) ko được đối chiếu kịp thời hoặc với những chênh lệch chưa được đối chiếu, (e) với những giao dịch nội bộ hoặc (f) với liên quan tới một rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận đã được xác định. Lúc kiểm toán những đơn vị với nhiều địa điểm kinh doanh hoặc những đơn vị thành viên, đơn vị trực thuộc, kiểm toán viên cần lưu ý lựa chọn những bút toán ghi sổ từ những địa điểm khác nhau.

(6)   Những bút toán ghi sổ hoặc những điều chỉnh khác được xử lý khác với cách khắc phục thông thường: Những bút toán ghi sổ thất thường với thể ko bị kiểm soát như những bút toán ghi sổ để ghi nhận những giao dịch diễn ra thường xuyên như doanh thu hàng tháng, những khoản tìm sắm và những khoản chi tiêu tiền mặt.

A44. Kiểm toán viên cần sử dụng xét đoán chuyên môn lúc xác định nội dung, lộ trình, phạm vi rà soát những bút toán ghi sổ và những điều chỉnh khác. Tuy nhiên, đoạn 32(a) (ii) Chuẩn mực này quy định kiểm toán viên phải lựa chọn những bút toán ghi sổ và những điều chỉnh khác được thực hiện tại thời khắc cuối kỳ báo cáo, do những bút toán ghi sổ và những điều chỉnh khác với gian lận thường được lập vào thời khắc này. Ngoài ra, đoạn 32(a)(iii) Chuẩn mực này yêu cầu kiểm toán viên xem xét sự cần thiết phải thực hiện rà soát những bút toán ghi sổ và những điều chỉnh khác trong suốt kỳ báo cáo, vì những sơ sót trọng yếu trong BCTC do gian lận với thể phát sinh trong suốt kỳ và gian lận với thể được che giấu tinh vi.

Những ước tính kế toán (hướng dẫn đoạn 32(b) Chuẩn mực này)

A45.   Lúc lập và trình bày BCTC, Ban Giám đốc phải thực hiện một số xét đoán hoặc giả thiết tác động tới những ước tính kế toán quan yếu và liên tục giám sát tính hợp lý của những ước tính đó. Việc lập BCTC gian lận thường được thực hiện bằng những sơ sót với chủ định trong ước tính kế toán. Điều này với thể đạt được thông qua việc, ví dụ, ghi nhận thiếu hoặc thừa toàn bộ hoặc một phần những khoản dự phòng hoặc những khoản mục thuộc vốn chủ sở hữu theo cùng một hướng nhằm tạo ra lợi nhuận tăng trưởng đều đặn trong hai hay nhiều kỳ kế toán hoặc để đạt được mức lợi nhuận dự kiến, làm cho người sử dụng BCTC nhận thức ko đúng về tình hình hoạt động và khả năng sinh lời của đơn vị.

A46.   Mục đích của việc xem xét lại những xét đoán và giả thiết làm hạ tầng cho những ước tính kế toán quan yếu của Ban Giám đốc trong BCTC năm trước là để xác định liệu với tồn tại tín hiệu cho thấy sự thiên lệch của Ban Giám đốc hay ko. Việc xem xét này ko nhằm thẩm định những xét đoán chuyên môn mà kiểm toán viên đã đưa ra trong năm trước dựa trên những thông tin với sẵn tại thời khắc đó.

A47.   Đoạn 09 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 540 cũng yêu cầu kiểm toán viên phải xem xét lại những xét đoán và giả thiết làm hạ tầng cho những ước tính kế toán quan yếu của Ban Giám đốc trong BCTC năm trước. Việc xem xét này được thực hiện như một thủ tục thẩm định rủi ro nhằm thu thập thông tin về tính hữu hiệu của trật tự thực hiện ước tính của Ban Giám đốc trong kỳ trước, thu thập chứng cứ kiểm toán về kết quả thực hiện của những giao dịch liên quan tới những ước tính kế toán trong kỳ trước với liên quan tới những ước tính kế toán trong kỳ hiện tại và thu thập chứng cứ kiểm toán về những vấn đề như khả năng ko cứng cáp của những ước tính cần phải thuyết minh trong BCTC. Việc xem xét lại những xét đoán và giả thiết của Ban Giám đốc để xác định sự thiên lệch với khả năng phản ánh rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận theo quy định của Chuẩn mực này với thể được thực hiện kết hợp với việc xem xét theo quy định của Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 540.

Lý do kinh tế của những nghiệp vụ quan yếu (hướng dẫn đoạn 32(c) Chuẩn mực này)

A48.   Những tín hiệu cho thấy những nghiệp vụ quan yếu ko thuộc quá trình hoạt động thông thường của đơn vị hoặc những nghiệp vụ thất thường với thể được thực hiện để lập BCTC gian lận hoặc để che dấu việc hà lạm tài sản, gồm:

(1)   Hình thức của những nghiệp vụ đó quá phức tạp (ví dụ, nghiệp vụ liên quan tới nhiều đơn vị trong một tập đoàn phải lập BCTC thống nhất hoặc nhiều bên thứ ba ko phải là bên liên quan);

(2)   Ban Giám đốc ko thảo luận với Ban quản trị của đơn vị về nội dung, phương pháp kế toán những nghiệp vụ đó và ko với đầy đủ chứng từ, sổ sách liên quan;

(3)   Ban Giám đốc nhấn mạnh vào yêu cầu hạch toán kế toán cụ thể hơn là vào nội dung kinh tế của giao dịch đó;

(4)   Những giao dịch với các đối tác liên quan ko được thống nhất, bao gồm những đơn vị với mục đích đặc thù (như những tổ chức con được thành lập với mục đích chuyển lãi, lỗ…) ko được Ban quản trị của đơn vị rà soát và phê duyệt thích hợp;

(5)   Những giao dịch với các đối tác liên quan chưa được xác định trước đây hoặc các đối tác ko với tiềm lực hoặc khả năng tài chính để thực hiện giao dịch nếu ko với sự tương trợ của đơn vị được kiểm toán.

Nhận định chứng cứ kiểm toán (hướng dẫn đoạn 34 – 37 Chuẩn mực này)

A49.   Đoạn 25 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 330 yêu cầu kiểm toán viên phải xem xét liệu những thẩm định về rủi ro với sơ sót trọng yếu ở cấp độ hạ tầng dẫn liệu với còn thích hợp hay ko, trên hạ tầng những thủ tục kiểm toán đã thực hiện và những chứng cứ đã thu thập. Mặc dù việc xem xét này chủ yếu mang tính định tính dựa trên xét đoán của kiểm toán viên nhưng với thể giúp kiểm toán viên hiểu rõ hơn về rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận và xác định sự cần thiết phải thực hiện những thủ tục kiểm toán bổ sung hoặc những thủ tục kiểm toán khác. Phụ lục 03 của Chuẩn mực này đưa ra những ví dụ về những trường hợp với thể cho thấy khả năng gian lận.

Thủ tục phân tích được thực hiện ở cuối cuộc kiểm toán lúc hình thành kết luận tổng thể (hướng dẫn đoạn 34 Chuẩn mực này)

A50.   Kiểm toán viên cần sử dụng xét đoán chuyên môn trong việc xác định xu hướng và những quan hệ cụ thể với thể là tín hiệu của rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận, đặc thù là những mối quan hệ thất thường liên quan tới doanh thu và thu nhập tại thời khắc cuối năm như: những khoản thu nhập to ko với nội dung rõ ràng được ghi nhận sắp cuối kỳ báo cáo hoặc những giao dịch thất thường; hoặc thu nhập ko thích hợp với xu hướng lưu chuyển tiền tệ từ hoạt động kinh doanh.

Xem xét những sơ sót đã được xác định (hướng dẫn đoạn 35 – 37 Chuẩn mực này)

A51.   Gian lận thường ko phát sinh riêng lẻ vì gian lận thường liên quan tới động cơ, sức ép hay thời cơ để thực hiện gian lận hoặc sự biện minh cho hành vi gian lận. Theo đó, những sơ sót, ví dụ số lượng to những sơ sót tại một địa điểm cụ thể mặc dù mức độ tác động lũy kế là ko trọng yếu, nhưng vẫn với thể cho thấy sự tồn tại của rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận.

A52.   Tùy từng trường hợp mà ý nghĩa của gian lận đã được xác định với thể khác nhau. Ví dụ, một hành vi gian lận ko quan yếu với thể trở nên quan yếu nếu gian lận đó liên quan tới nhà quản lý cấp cao. Trường hợp này, kiểm toán viên với thể phải xem xét lại độ tin cậy của chứng cứ đã thu thập, do với nghi ngờ về tính đầy đủ, trung thực của những giải trình và về tính xác thực của tài liệu kế toán hoặc với thể với sự thông đồng giữa viên chức với Ban Giám đốc hoặc bên thứ ba.

A53.   Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 450 và số 700 quy định và hướng dẫn cách thẩm định, xử lý những sơ sót và tác động của những sơ sót này đối với ý kiến của kiểm toán viên trong báo cáo kiểm toán.

Kiểm toán viên ko thể tiếp tục thực hiện hợp đồng kiểm toán (hướng dẫn đoạn 38 Chuẩn mực này)

A54.   Ví dụ về những trường hợp ít xảy ra với thể phát sinh và với thể làm cho kiểm toán viên phải cân nhắc việc tiếp tục thực hiện hợp đồng kiểm toán, gồm:

(1)   Đơn vị ko thực hiện giải pháp thích hợp để xử lý gian lận mà kiểm toán viên cho là cần thiết trong hoàn cảnh cụ thể, kể cả lúc những gian lận này ko tác động trọng yếu tới BCTC;

(2)   Việc kiểm toán viên xem xét rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận và kết quả của những thử nghiệm kiểm toán cho thấy với rủi ro đáng kể do gian lận mang tính trọng yếu và lan tỏa; hoặc

(3)   Kiểm toán viên lo ngại về năng lực hoặc tính cương trực của Ban Giám đốc hoặc Ban quản trị.

A55.   Do thực tế rất nhiều nên Chuẩn mực này ko thể mô tả chuẩn xác tình huống thích hợp để kiểm toán viên cân nhắc việc rút khỏi hợp đồng kiểm toán. Một số yếu tố làm cho kiểm toán viên phải cân nhắc rút khỏi hợp đồng kiểm toán là lúc thành viên Ban Giám đốc hoặc Ban quản trị đơn vị được kiểm toán với liên quan tới gian lận (với thể tác động tới độ tin cậy của những giải trình của Ban Giám đốc) và những tác động đối với kiểm toán viên nếu tiếp tục thực hiện hợp đồng kiểm toán.

A56.   Kiểm toán viên với trách nhiệm nghề nghiệp và trách nhiệm pháp lý trong trường hợp ko thể tiếp tục thực hiện hợp đồng kiểm toán. Tùy theo từng trường hợp cụ thể và theo quy định của pháp luật, kiểm toán viên với thể cần xin ý kiến của chuyên gia tư vấn pháp luật lúc quyết định rút khỏi một hợp đồng kiểm toán và lúc xác định những hành động thích hợp, bao gồm thực hiện việc báo cáo cho những cổ đông, cơ quan quản lý và các đối tác khác. Chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp kế toán, kiểm toán Việt Nam hướng dẫn kiểm toán viên trao đổi với kiểm toán viên thay thế lúc rút khỏi hợp đồng kiểm toán.

Lưu ý lúc kiểm toán những đơn vị trong ngành công

A57.   Trong nhiều trường hợp, lúc kiểm toán những đơn vị hoạt động trong ngành công, kiểm toán viên ko được rút khỏi hợp đồng kiểm toán theo quy định của pháp luật hoặc để phục vụ lợi ích của công chúng.

Giải trình bằng văn bản (hướng dẫn đoạn 39 Chuẩn mực này)

A58.   Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 580 quy định và hướng dẫn cách thức thu thập những giải trình thích hợp từ Ban Giám đốc và Ban quản trị (trong phạm vi thích hợp) trong quá trình kiểm toán. Ngoài việc xác nhận đã hoàn thành trách nhiệm của mình trong việc lập và trình bày BCTC, Ban Giám đốc và Ban quản trị (trong phạm vi thích hợp) phải thừa nhận trách nhiệm của mình đối với việc thiết lập, thực hiện và duy trì kiểm soát nội bộ nhằm ngăn chặn và phát hiện gian lận, bất kể quy mô của đơn vị thế nào.

A59.   Do bản tính của gian lận và những trở ngại mà kiểm toán viên gặp phải trong việc phát hiện những sơ sót trọng yếu trong BCTC do gian lận, kiểm toán viên cần phải thu thập được giải trình bằng văn bản từ Ban Giám đốc và Ban quản trị (trong phạm vi thích hợp) xác nhận rằng họ đã sản xuất cho kiểm toán viên:

(a)     Kết quả thẩm định của Ban Giám đốc về rủi ro BCTC với sơ sót trọng yếu do gian lận;

(b)     Sự nhận mặt của Ban Giám đốc và Ban quản trị (trong phạm vi thích hợp) về những gian lận trong thực tế, nghi ngờ hoặc cáo buộc gian lận với tác động tới đơn vị.

Trao đổi với Ban Giám đốc và Ban quản trị

Trao đổi với Ban Giám đốc (hướng dẫn đoạn 40 Chuẩn mực này)

A60.   Lúc đã thu thập được chứng cứ về sự tồn tại hoặc với thể tồn tại gian lận, kiểm toán viên cần trao đổi ngay với cấp quản lý thích hợp của đơn vị được kiểm toán, kể cả lúc vấn đề phát hiện được với thể được coi là ko với tác động đáng kể (ví dụ, việc hà lạm tài sản với trị giá nhỏ của một viên chức cấp thấp trong đơn vị). Việc xác định cấp quản lý thích hợp của đơn vị để trao đổi tùy thuộc vào xét đoán chuyên môn của kiểm toán viên và chịu tác động bởi những yếu tố như khả năng thông đồng, nội dung và mức độ nghiêm trọng của gian lận. Thông thường, cấp quản lý thích hợp của đơn vị phải cao hơn ít nhất một cấp so với những người với liên quan tới gian lận.

Trao đổi với Ban quản trị (hướng dẫn đoạn 41 Chuẩn mực này)

A61.   Kiểm toán viên với thể trao đổi với Ban quản trị bằng lời hoặc bằng văn bản. Đoạn A38 Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 260 xác định những yếu tố mà kiểm toán viên cần xem xét để quyết định cách thức trao đổi bằng lời hay bằng văn bản. Do nội dung và độ nhạy cảm của gian lận với liên quan tới nhà quản lý cấp cao, hoặc gian lận dẫn tới sơ sót trọng yếu trong BCTC, kiểm toán viên cần báo cáo những vấn đề trên một cách kịp thời và với thể xem xét sự cần thiết phải báo cáo bằng văn bản.

A62.   Trong một số trường hợp, kiểm toán viên với thể thấy cần trao đổi với Ban quản trị mặc dù gian lận được phát hiện chỉ liên quan tới những viên chức mà ko phải là Ban Giám đốc và ko dẫn tới sơ sót trọng yếu. Tương tự, Ban quản trị với thể mong muốn được thông tin về những trường hợp đó. Thứ tự trao đổi này sẽ được thực hiện hiệu quả nếu kiểm toán viên và Ban quản trị đã thống nhất ngay trong giai đoạn đầu của cuộc kiểm toán về nội dung và mức độ thông tin của kiểm toán viên đối với vấn đề liên quan tới gian lận.

A63.   Trường hợp với nghi ngờ về tính cương trực hay tính trung thực của Ban Giám đốc hoặc Ban quản trị, thì kiểm toán viên cần cân nhắc việc xin ý kiến của chuyên gia tư vấn pháp luật để xác định giải pháp thích hợp.

Những vấn đề khác liên quan tới gian lận (hướng dẫn đoạn 42 Chuẩn mực này)

A64.   Những vấn đề khác liên quan tới gian lận cần được thảo luận với Ban quản trị của đơn vị với thể bao gồm:

(1)   Lo ngại về nội dung, phạm vi và tần suất thực hiện thẩm định của Ban Giám đốc đối với những kiểm soát đang được thực hiện để ngăn chặn và phát hiện gian lận và đối với rủi ro làm cho BCTC với thể bị sơ sót;

(2)   Ban Giám đốc ko khắc phục được những khuyết thiếu nghiêm trọng đã được phát hiện trong kiểm soát nội bộ, hoặc ko xử lý được một cách thích hợp đối với những gian lận đã được phát hiện;

(3)   Nhận định của kiểm toán viên về môi trường kiểm soát của đơn vị, bao gồm những nghi ngờ về năng lực và tính cương trực của Ban Giám đốc;

(4)   Những hành động của Ban Giám đốc với thể cho thấy việc lập BCTC gian lận, như việc Ban Giám đốc lựa chọn và ứng dụng những chính sách kế toán với thể cho thấy mục đích của Ban Giám đốc là để điều chỉnh kết quả kinh doanh làm cho người sử dụng BCTC hiểu ko đúng về tình hình hoạt động và khả năng sinh lời của đơn vị;

(5)   Những lo ngại về tính thích hợp và tính đầy đủ của việc phê duyệt những nghiệp vụ thất thường của đơn vị.

Thông tin với những cơ quan quản lý và cơ quan pháp luật với liên quan (hướng dẫn đoạn 43 Chuẩn mực này)

A65.   Trách nhiệm nghề nghiệp của kiểm toán viên về bảo mật thông tin của khách hàng với thể ko cho phép kiểm toán viên báo cáo những gian lận cho các đối tác ko phải là khách hàng. Tuy nhiên, trong một số trường thống nhất định, theo yêu cầu của pháp luật hoặc những quy định với liên quan, kiểm toán viên phải báo cáo về những gian lận với cơ quan quản lý và cơ quan pháp luật với liên quan.

A66.   Tùy theo từng trường hợp cụ thể, kiểm toán viên với thể phải xin ý kiến của chuyên gia tư vấn pháp luật để xác định sự cần thiết phải báo cáo về những gian lận với cơ quan quản lý, cơ quan pháp luật với liên quan để đảm bảo những bước công việc cần thiết đối với lợi ích công chúng trước tác động của những gian lận đã phát hiện.

Lưu ý lúc kiểm toán những đơn vị trong ngành công

A67.   Trong ngành công, tùy theo yêu cầu của pháp luật hoặc những quy định với liên quan, kiểm toán viên với thể phải báo cáo về việc đã phát hiện hay ko phát hiện được gian lận nào trong quá trình kiểm toán.


Phụ lục 01

(Hướng dẫn đoạn A25 Chuẩn mực này)

VÍ DỤ VỀ CÁC YẾU TỐ DẪN ĐẾN RỦI RO CÓ GIAN LẬN

Phụ lục này đưa ra những ví dụ về những yếu tố dẫn tới rủi ro với gian lận mà kiểm toán viên thường gặp trong thực tế. Những ví dụ này được trình bày theo hai loại gian lận (lập BCTC gian lận và hà lạm tài sản) tương ứng với cách thức xem xét của kiểm toán viên. Đối với mỗi loại gian lận, những yếu tố dẫn tới rủi ro với gian lận sẽ được phân loại cụ thể hơn dựa trên ba điều kiện thường tồn tại lúc với sơ sót trọng yếu do gian lận, gồm: (a) động cơ hoặc sức ép, (b) thời cơ và (c) thái độ hoặc sự biện minh cho hành động. Ngoài những yếu tố dẫn tới rủi ro nêu ra trong những ví dụ sau, kiểm toán viên cần xác định thêm những yếu tố khác dẫn tới rủi ro. Ko phải toàn bộ những ví dụ này đều thích hợp với tất cả những tình huống, và một số ví dụ với thể với ý nghĩa khác nhau tùy theo quy mô, đặc điểm sở hữu hoặc tình hình thực tế tại những đơn vị. Đồng thời, thứ tự những ví dụ về những yếu tố dẫn tới rủi ro với gian lận được trình bày ko nhằm phản ánh tầm quan yếu hay tần suất phát sinh của những yếu tố đó.

A. Ví dụ về những yếu tố dẫn tới rủi ro với gian lận liên quan tới sơ sót phát sinh từ việc lập BCTC gian lận

A.1 Động cơ hoặc sức ép

A.1.1 Sự ổn định tài chính hay khả năng sinh lời bị tác động bởi tình hình kinh tế, ngành nghề kinh doanh hay điều kiện hoạt động của đơn vị, ví dụ:

(1)       Mức độ khó khăn cao hay thị trường bão hòa, kèm theo lợi nhuận suy giảm;

(2)       Dễ bị tác động trước những thay đổi nhanh chóng, như những thay đổi về khoa học, sản phẩm bị lỗi thời hoặc sự thay đổi lãi suất;

(3)       Nhu cầu của khách hàng suy giảm đáng kể và số đơn vị thất bại trong ngành hoặc trong nền kinh tế ngày càng tăng;

(4)       Lỗ từ hoạt động kinh doanh dẫn tới nguy cơ vỡ nợ, tịch biên tài sản hoặc xiết nợ;

(5)       Liên tục phát sinh luồng tiền âm từ hoạt động kinh doanh hoặc ko với khả năng tạo ra luồng tiền từ hoạt động kinh doanh trong lúc báo cáo vẫn lãi và tăng trưởng;

(6)       Tăng trưởng nhanh hoặc với tỷ suất lợi nhuận thất thường, đặc thù là lúc so sánh với những tổ chức cùng ngành nghề;

(7)       Phát sinh những quy định mới về kế toán, pháp luật hoặc những quy định với liên quan.

A.1.2 Sức ép cao đối với Ban Giám đốc nhằm đáp ứng những yêu cầu hoặc kỳ vọng của các đối tác thứ ba do:

(1)       Tỷ suất lợi nhuận hay kỳ vọng theo xu thế của những chuyên gia phân tích đầu tư, những nhà đầu tư là những tổ chức, những chủ nợ quan yếu, hoặc các đối tác độc lập khác (đặc thù là những kỳ vọng quá mức hoặc phi thực tế), bao gồm những kỳ vọng của Ban Giám đốc trong những thông cáo tạp chí hoặc những thông tin quá lạc quan trong báo cáo thường niên;

(2)       Nhu cầu huy động thêm những nguồn tài trợ dưới hình thức cho vay hoặc góp vốn nhằm giữ vững khả năng khó khăn, bao gồm việc tài trợ cho công việc nghiên cứu và phát triển hoặc những khoản chi đầu tư to;

(3)       Đơn vị sắp đáp ứng những yêu cầu niêm yết hoặc những yêu cầu trả tiền nợ hoặc những yêu cầu của những hợp đồng nợ khác;

(4)       Tác động bất lợi của việc báo cáo kết quả tài chính ko tốt đối với những giao dịch to chưa thực hiện như thống nhất kinh doanh hoặc đấu thầu.

A.1.3 Những thông tin cho thấy tình hình tài chính tư nhân của Ban Giám đốc hoặc Ban quản trị bị tác động bởi kết quả hoạt động của doanh nghiệp do:

(1)       Những lợi ích tài chính to trong đơn vị;

(2)       Phần to những khoản thu nhập của Ban Giám đốc và Ban quản trị (như tiền thưởng, quyền tìm chứng khoán và những thỏa thuận trả tiền theo mức lợi nhuận) là chưa cứng cáp và phụ thuộc vào việc đạt được những mục tiêu về giá chứng khoán, kết quả kinh doanh, tình hình tài chính hoặc luồng tiền. Những khoản thu nhập này phụ thuộc vào việc đạt được những mục tiêu chỉ liên quan tới một số tài khoản cụ thể hoặc những hoạt động được lựa chọn của đơn vị, mặc dù nếu xét trên phương diện tổng thể thì những tài khoản hoặc hoạt động này với thể ko trọng yếu đối với đơn vị;

(3)       Bảo lãnh tư nhân về những khoản nợ của đơn vị.

A.1.4 Sức ép cao đối với Ban Giám đốc hoặc nhân sự quản lý để đạt được những mục tiêu tài chính mà Ban quản trị đặt ra, bao gồm những chính sách khen thưởng theo doanh thu hay tỷ suất lợi nhuận.

A.2 Những thời cơ

A.2.1 Đặc điểm của ngành hay những hoạt động của đơn vị với thể tạo ra thời cơ cho gian lận trong BCTC thường phát sinh từ:

(1)       Những giao dịch quan yếu với bên liên quan nằm ngoài quá trình kinh doanh thông thường hoặc với những đơn vị liên quan chưa được kiểm toán hoặc được doanh nghiệp kiểm toán khác kiểm toán;

(2)       Tiềm lực tài chính mạnh chiếm ưu thế vượt trội trong một ngành nhất định cho phép đơn vị với thể áp đặt những điều kiện đối với nhà sản xuất hoặc khách hàng, với thể dẫn tới những giao dịch ko hợp lý hoặc giao dịch thất thường;

(3)       Tài sản, nợ phải trả, doanh thu, hoặc giá thành được xác định dựa trên những ước tính kế toán quan yếu liên quan tới những xét đoán chủ quan hoặc những yếu tố ko cứng cáp khác;

(4)       Những nghiệp vụ với trị giá thất thường hoặc rất phức tạp, đặc thù là những nghiệp vụ phát sinh sắp thời khắc kết thúc kỳ kế toán;

(5)       Những hoạt động to được tổ chức hoặc được thực hiện giữa những nước với môi trường và văn hóa kinh doanh khác nhau;

(6)       Sử dụng những đơn vị kinh doanh trung gian nhưng ko với lý do rõ ràng;

(7)       Mở tài khoản nhà băng, thành lập tổ chức con hoặc chi nhánh ở những nơi với ưu đãi về thuế nhưng ko với lý do rõ ràng.

A.2.2 Việc giám sát hoạt động của Ban Giám đốc ko hiệu quả do những nguyên nhân sau:

(1)       Sự độc quyền trong quản lý của một người hoặc một nhóm người mà ko với những thủ tục kiểm soát bổ sung;

(2)       Hoạt động giám sát của Ban quản trị đối với BCTC và kiểm soát nội bộ kém hiệu quả.

A.2.3 Cơ cấu tổ chức phức tạp hoặc ko ổn định, được thể hiện như sau:

(1)       Khó khăn trong việc xác định tổ chức hoặc tư nhân với quyền kiểm soát trong đơn vị;

(2)       Cơ cấu tổ chức quá phức tạp, trong đó với những pháp nhân hoặc những cấp quản lý thất thường;

(3)       Thay đổi thường xuyên Ban quản trị, Ban Giám đốc hoặc chuyên gia tư vấn pháp luật.

A.2.4 Kiểm soát nội bộ kém hiệu lực do những nguyên nhân sau:

(1)       Thiếu sự giám sát đối với những kiểm soát bao gồm kiểm soát tự động và kiểm soát BCTC giữa niên độ;

(2)       Thay đổi thường xuyên hoặc tuyển dụng ko hiệu quả viên chức kế toán, viên chức kiểm toán nội bộ hoặc viên chức khoa học thông tin;

(3)       Hệ thống kế toán và hệ thống thông tin ko hiệu quả.

A.3 Thái độ hoặc sự biện minh cho hành động

(1)       Cấp quản lý truyền đạt, thực hiện, tương trợ hoặc yêu cầu thực hiện văn hoá doanh nghiệp hoặc tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp ko thích hợp và ko hiệu quả;

(2)       Thành viên Ban Giám đốc ko với chuyên môn nghiệp vụ về tài chính nhưng can thiệp hoặc áp đặt quá mức trong việc lựa chọn chính sách kế toán hoặc xác định những ước tính kế toán quan yếu;

(3)       Đã với tiền sử vi phạm pháp luật về chứng khoán hoặc pháp luật và những quy định khác, hoặc đơn vị bị khiếu kiện, hoặc Ban quản trị, Ban Giám đốc bị cáo buộc gian lận hoặc vi phạm pháp luật và những quy định;

(4)       Ban Giám đốc quan tâm quá mức tới việc duy trì hoặc gia tăng giá cổ phiếu hoặc xu hướng thu nhập của doanh nghiệp;

(5)       Ban Giám đốc cam kết với những chuyên gia phân tích, những chủ nợ và bên thứ ba sẽ đạt được những mức dự đoán quá cao hoặc ko thực tế;

(6)       Ban Giám đốc ko thể kịp thời sửa chữa những khuyết thiếu nghiêm trọng đã được xác định trong kiểm soát nội bộ;

(7)       Sự quan tâm của Ban Giám đốc trong việc sử dụng những giải pháp ko thích hợp để làm giảm lợi nhuận báo cáo vì những lý do liên quan tới thuế;

(8)       Yếu kém về đạo đức trong thành viên Ban Giám đốc;

(9)       Ban Giám đốc đồng thời là chủ sở hữu, ko tách biệt giao dịch tư nhân với giao dịch kinh doanh;

(10) Tranh chấp giữa những cổ đông trong một đơn vị với ít thành viên;

(11)     Ban Giám đốc liên tục phấn đấu biện minh cho những phương pháp kế toán ko thích hợp dựa trên mức trọng yếu;

(12)     Căng thẳng trong mối quan hệ giữa Ban Giám đốc với doanh nghiệp kiểm toán hiện tại hoặc doanh nghiệp kiểm toán tiền nhiệm, thể hiện qua những tình huống sau:

B. Ví dụ về những yếu tố dẫn tới rủi ro liên quan tới sơ sót do hà lạm tài sản

Những yếu tố dẫn tới rủi ro liên quan tới sơ sót do hà lạm tài sản cũng được phân loại theo ba điều kiện thường tồn tại lúc với gian lận: động cơ hoặc sức ép, thời cơ, thái độ hoặc sự biện minh cho hành động. Lúc với sơ sót phát sinh từ hành vi hà lạm tài sản thì cũng xuất hiện những yếu tố dẫn tới rủi ro liên quan tới sơ sót phát sinh từ gian lận trong BCTC. Ví dụ, sơ sót về gian lận trong việc lập và trình bày BCTC hoặc hà lạm tài sản thường tồn tại ở những đơn vị thiếu sự giám sát hiệu quả đối với hoạt động của Ban Giám đốc và yếu kém trong kiểm soát nội bộ. Sau đây là những ví dụ về những yếu tố dẫn tới rủi ro liên quan tới sơ sót do hà lạm tài sản.

B.1 Động cơ hoặc sức ép

Ban Giám đốc hoặc viên chức với thể chịu sức ép từ những nghĩa vụ tài chính tư nhân lúc họ tiếp cận với tiền mặt hoặc những tài sản dễ bị trộm cắp khác khiến cho họ hà lạm những tài sản này.

Lúc xuất hiện quan hệ tiêu cực giữa đơn vị với viên chức được quyền tiếp cận với tiền mặt hoặc tài sản khác dễ bị trộm cắp khiến cho họ với động cơ hà lạm tài sản. Ví dụ, mối quan hệ tiêu cực với thể phát sinh từ những tình huống sau:

(1)       Biết rõ hoặc đoán trước sẽ bị buộc thôi việc;

(2)       Những thay đổi sắp đây hoặc dự kiến thay đổi về kế hoạch lương, thưởng cho viên chức;

(3)       Sự thăng chức, mức lương thưởng, hoặc những chính sách khen thưởng khác ko được như mong muốn.

B.2 Thời cơ

B.2.1 Một số đặc điểm hoặc hoàn cảnh khiến cho cho tài sản trở nên dễ bị trộm cắp hoặc hà lạm. Ví dụ thời cơ hà lạm tài sản tăng lên trong những tình huống sau:

(1)       Nắm giữ hoặc xử lý một số tiền to;

(2)       Hàng tồn kho kích thước nhỏ, trị giá cao và với nhu cầu cao trên thị trường;

(3)       Tài sản dễ chuyển đổi thành tiền mặt như trái phiếu vô danh, xoàn, chip máy tính;

(4)       Tài sản khăng khăng với kích thước nhỏ, dễ bán ra thị trường, hoặc thiếu hạ tầng nhận dạng chủ sở hữu.

 

B.2.2 Kiểm soát nội bộ kém hiệu quả đối với tài sản với thể làm gia tăng khả năng hà lạm tài sản, ví dụ như những tình huống sau:

(1)       Phân công nhiệm vụ mập mờ hoặc nhiệm vụ rà soát độc lập ko đầy đủ;

(2)       Giám sát ko đầy đủ đối với giá thành của Ban quản trị, Ban Giám đốc, như giá thành đi lại hoặc những giá thành khác;

(3)       Thiếu sự giám sát của Ban Giám đốc đối với những viên chức chịu trách nhiệm về tài sản, nhất là ở những địa bàn xa xôi;

(4)       Việc soát xét ko đầy đủ đối với hồ sơ xin việc của những viên chức được tiếp cận với tài sản;

(5)       Hồ sơ tài sản ko được lưu giữ đầy đủ;

(6)       Việc ủy quyền và phê duyệt những nghiệp vụ chi tiêu và tìm sắm tài sản ko hiệu quả;

(7)       Thiếu giải pháp bảo vệ đối với tiền mặt, tài sản đầu tư, hàng tồn kho, tài sản khăng khăng;

(8)       Việc kiểm kê và đối chiếu tài sản ko đầy đủ và kịp thời;

(9)       Hồ sơ, chứng từ giao dịch ko được lưu giữ đầy đủ, kịp thời và thích hợp;

(10)     Ko thực hiện chế độ nghỉ phép đề xuất đối với những viên chức kiểm soát chính;

(11)     Ban Giám đốc ko hiểu rõ về khoa học thông tin khiến cho cho viên chức khoa học thông tin dễ với thời cơ hà lạm;

(12)     Thiếu kiểm soát đối với những thông tin dữ liệu do hệ thống máy tính tạo ra, bao gồm những kiểm soát và soát xét những nhật ký của hệ thống máy tính.

B.3 Thái độ hoặc sự biện minh cho hành động

(1)       Ko quan tâm tới sự cần thiết phải giám sát hoặc hạn chế rủi ro hà lạm tài sản;

(2)       Ko quan tâm tới kiểm soát nội bộ đối với rủi ro hà lạm tài sản do hành vi khống chế kiểm soát hoặc ko với giải pháp trong việc khắc phục những khuyết thiếu đã xác định trong kiểm soát nội bộ;

(3)       Những hành vi cho thấy sự ko hài lòng hoặc bất mãn với đơn vị hoặc cách thức đối xử với viên chức của đơn vị;

(4)       Thay đổi hành vi hoặc lối sống cho thấy với thể với hành vi hà lạm tài sản;

(5)       Thuận tiện bỏ qua những vụ trộm cắp vặt.

 

Phụ lục 02

(Hướng dẫn đoạn A40 Chuẩn mực này)

VÍ DỤ VỀ NHỮNG THỦ TỤC KIỂM TOÁN ĐỐI VỚI RỦI RO CÓ SAI SÓT TRỌNG YẾU DO GIAN LẬN ĐÃ ĐƯỢC ĐÁNH GIÁ

Phụ lục này đưa ra những ví dụ về những thủ tục kiểm toán đối với rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận đã được thẩm định, xuất phát từ việc lập BCTC gian lận hoặc hà lạm tài sản. Ko phải toàn bộ những thủ tục nêu sau đây đều thích hợp với mọi tình huống của cuộc kiểm toán. Đồng thời, thứ tự sắp xếp của những thủ tục ko nhằm phản ánh tầm quan yếu của những thủ tục đó.

A. Xem xét ở cấp độ hạ tầng dẫn liệu

Giải pháp cụ thể cho những kết quả thẩm định của kiểm toán viên về rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận sẽ khác nhau tùy theo loại hoặc tổng hợp những yếu tố hoặc điều kiện rủi ro xác định được, và nhóm giao dịch, số dư tài khoản, thông tin thuyết minh và những hạ tầng dẫn liệu mà rủi ro đó với thể tác động.

Ví dụ về những giải pháp xử lý cụ thể:

(1)       Tới thăm hiện trường hoặc thực hiện một vài thủ tục rà soát đột xuất hoặc ko thông tin trước. Ví dụ, quan sát kiểm kê hàng tồn kho ở những địa điểm ko được thông tin trước về sự tham gia của kiểm toán viên hoặc kiểm kê đột xuất tiền mặt tại một ngày cụ thể;

(2)       Yêu cầu kiểm kê hàng tồn kho tại cuối kỳ kế toán hoặc tại ngày sắp thời khắc cuối kỳ để hạn chế rủi ro thay đổi số dư trong giai đoạn giữa ngày kết thúc kiểm kê và ngày kết thúc kỳ báo cáo;

(3)       Điều chỉnh phương pháp kiểm toán trong năm hiện tại. Ví dụ, liên hệ trực tiếp (họp mặt, gọi điện, gửi e-mail) với khách hàng và nhà sản xuất chính ngoài những liên hệ bằng văn bản như gửi thư xác nhận, yêu cầu xác nhận hoặc tìm kiếm thêm thông tin dưới hình thức khác;

(4)       Thực hiện rà soát chi tiết đối với những bút toán cuối quý hoặc cuối kỳ và rà soát những bút toán với vẻ thất thường về bản tính hoặc trị giá;

(5)       Dò xét khả năng các đối tác liên quan và nguồn tài chính tương trợ cho những giao dịch với trị giá to và thất thường, nhất là những giao dịch diễn ra sắp hoặc tại thời khắc cuối kỳ kế toán;

(6)       Thực hiện thủ tục phân tích cơ bản đối với những số liệu riêng biệt. Ví dụ, so sánh doanh thu bán hàng và giá vốn hàng bán theo địa điểm, theo dòng sản phẩm hoặc theo tháng với số liệu do kiểm toán viên dự kiến;

(7)       Phỏng vấn những viên chức tham gia vào những ngành đã xác định được rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận để thu thập ý kiến của họ về rủi ro, khả năng và cách thức mà những kiểm soát với thể xác định được rủi ro;

(8)       Thảo luận với doanh nghiệp kiểm toán độc lập khác (nếu với) đang thực hiện kiểm toán BCTC của một hoặc nhiều tổ chức con, phòng ban hoặc chi nhánh về phạm vi công việc cần thiết để xử lý rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận từ những nghiệp vụ hay hoạt động giữa những đơn vị này;

(9)       Nếu công việc của chuyên gia trở nên quan yếu đối với khoản mục BCTC với mức độ rủi ro sơ sót do gian lận là rất cao thì kiểm toán viên cần thực hiện những thủ tục bổ sung liên quan tới những giả thiết, phương pháp hay phát hiện của những chuyên gia để xác định rằng những giả thiết, phương pháp hay phát hiện đó là hợp lý, hoặc để đề cử thêm chuyên gia thực hiện công việc này;

(10)     Thực hiện những thủ tục phân tích những khoản mục được lựa chọn trên bảng cân đối kế toán của BCTC năm trước đã được kiểm toán (như dự phòng ưu đãi hàng tồn kho) để thẩm định xem liệu những xét đoán và ước tính kế toán với thích hợp với những thông tin thu được trong quá trình kiểm toán hay ko;

(11)     Thực hiện những thủ tục kiểm toán đối với những tài khoản hoặc những tài liệu đối chiếu do đơn vị chuẩn bị, kể cả những tài liệu đối chiếu giữa kỳ;

(12)     Thực hiện những kỹ thuật kiểm toán với sự tương trợ của máy tính như kỹ thuật tìm kiếm số liệu để rà soát sự thất thường trong một tổng thể;

(13)     Rà soát tính chuẩn xác của sổ kế toán và nghiệp vụ do máy tính lập ra;

(14)     Tìm kiếm chứng cứ kiểm toán bổ sung từ những nguồn bên ngoài đơn vị được kiểm toán.

B. Những giải pháp xử lý cụ thể đối với sơ sót do gian lận trong việc lập và trình bày BCTC

Ví dụ về những giải pháp xử lý cụ thể đối với kết quả thẩm định của kiểm toán viên về rủi ro với sơ sót trọng yếu do gian lận trong việc lập và trình bày BCTC như sau:

B.1 Ghi nhận doanh thu

(1)       Thực hiện thủ tục phân tích cơ bản đối với doanh thu bằng cách sử dụng những số liệu riêng rẽ, ví dụ, so sánh doanh thu theo tháng và theo dòng sản phẩm hoặc theo phòng ban kinh doanh trong kỳ kế toán hiện hành so với những kỳ kế toán trước. Những kỹ thuật kiểm toán với sự tương trợ của máy tính với thể rất hữu dụng trong việc xác định những mối liên hệ hoặc nghiệp vụ về doanh thu thất thường hoặc ngoài dự kiến;

(2)       Xác nhận với khách hàng của đơn vị được kiểm toán về một số điều khoản của hợp đồng và những “thỏa thuận phụ” ko được sản xuất, vì việc hạch toán thường bị tác động bởi những điều khoản hoặc thỏa thuận thường ko được ghi chép đầy đủ trong hồ sơ. Ví dụ, tiêu chuẩn nghiệm thu, những điều khoản hoàn thành và trả tiền, những nghĩa vụ tương lai của bên bán hàng; quyền trả lại sản phẩm; trị giá bán lại được đảm bảo…;

(3)       Phỏng vấn viên chức bán hàng, viên chức tiếp thị hoặc chuyên gia tư vấn pháp luật của đơn vị về việc bán hàng hoặc giao hàng tại thời khắc sắp cuối kỳ kế toán và nhận thức của họ về những điều khoản hoặc điều kiện thất thường liên quan tới những nghiệp vụ này;

(4)       Mang mặt tại một hoặc một số địa điểm tại thời khắc kết thúc kỳ kế toán để chứng kiến hàng hóa đã được vận chuyển đi hay đã sẵn sàng để vận chuyển (hoặc hàng trả lại chờ xử lý) và thực hiện những thủ tục rà soát chia cắt niên độ đối với doanh thu và hàng tồn kho;

(5)       Trường hợp nghiệp vụ doanh thu được hạch toán sử dụng máy tính thì tiến hành rà soát hệ thống kiểm soát để đảm bảo những nghiệp vụ doanh thu được hạch toán đầy đủ và thích hợp.

B.2 Số lượng hàng tồn kho

(1)       Rà soát sổ kế toán hàng tồn kho của đơn vị để xác định những địa điểm hay loại hàng cần đặc thù lưu ý trong và sau quá trình kiểm kê hàng tồn kho;

(2)       Rà soát đột xuất việc kiểm kê hàng tồn kho tại một địa điểm bất kỳ hoặc tại tất cả những điểm trong cùng một ngày;

(3)       Yêu cầu kiểm kê hàng tồn kho tại cuối kỳ kế toán hoặc tại ngày sắp thời khắc cuối kỳ để hạn chế rủi ro thay đổi số dư trong giai đoạn giữa ngày kết thúc kiểm kê và ngày kết thúc kỳ báo cáo;

(4)       Thực hiện những thủ tục bổ sung trong quá trình quan sát kiểm kê, ví dụ, rà soát bên trong những thùng chứa hàng, cách thức hàng hóa được sắp xếp (ví dụ, theo kiểu hình vuông rỗng) hoặc dán nhãn, và chất lượng hàng hóa lỏng (độ tinh khiết, phẩm trật, nồng độ) như nước hoa hoặc những hóa chất chuyên sử dụng. Nên sử dụng chuyên gia để thực hiện việc rà soát này;

(5)       So sánh số lượng hàng tồn kho cuối kỳ với những kỳ trước theo từng nhóm, từng loại hàng tồn kho, từng vị trí hoặc theo những tiêu chí khác, hoặc so sánh số lượng kiểm kê thực tế với sổ kế toán;

(6)       Sử dụng những kỹ thuật kiểm toán với sự tương trợ của máy tính để rà soát kỹ hơn về quá trình lập báo cáo kiểm kê hàng tồn kho, ví dụ, phân loại theo mã số nhãn hiệu để rà soát hệ thống kiểm soát nhãn hiệu hoặc theo số sê-ri của mặt hàng để rà soát khả năng bỏ sót hoặc đếm trùng lúc kiểm kê hàng tồn kho.

 

B.3 Những ước tính kế toán của Ban Giám đốc

(1)       Sử dụng chuyên gia thực hiện một ước tính độc lập để so sánh với ước tính của Ban Giám đốc;

(2)       Phỏng vấn những tư nhân ko thuộc Ban Giám đốc và phòng kế toán để xác nhận về khả năng và dự kiến của Ban Giám đốc để thực hiện những kế hoạch liên quan tới những ước tính kế toán.

 

C. Những giải pháp xử lý cụ thể đối với sơ sót do hà lạm tài sản

Tùy theo từng tình huống cụ thể mà kiểm toán viên với thể ứng dụng những giải pháp xử lý khác nhau. Thông thường, những giải pháp xử lý đối với rủi ro với sơ sót trọng yếu do hà lạm tài sản đã được thẩm định sẽ được định hướng tập trung vào một số số dư tài khoản và loại nghiệp vụ nhất định. Mặc dù với thể ứng dụng một số giải pháp đã nêu ở phần A và B của phụ lục này đối với sơ sót do hà lạm tài sản, phạm vi công việc thực hiện vẫn phải liên kết với những thông tin cụ thể về rủi ro đã được xác định liên quan tới hà lạm tài sản.

Ví dụ về thủ tục kiểm toán đối với thẩm định của kiểm toán viên về rủi ro với sơ sót trọng yếu do hà lạm tài sản như sau:

(1)       Kiểm kê tiền mặt hoặc chứng khoán tại ngày hoặc sắp ngày kết thúc kỳ kế toán;

(2)       Xác nhận trực tiếp với khách hàng của đơn vị được kiểm toán về những giao dịch với đơn vị trong kỳ kế toán (gồm những thỏa thuận nợ, những giao dịch hàng bán trả lại, ngày trả tiền);

(3)       Phân tích khả năng thu hồi những khoản nợ đã xóa sổ;

(4)       Phân trò vè thiếu hụt hàng tồn kho theo địa điểm hoặc theo loại hàng;

(5)       So sánh những tỷ suất liên quan tới hàng tồn kho với những đơn vị khác cùng ngành hoặc với thông lệ của ngành;

(6)       Rà soát những chứng từ làm căn cứ hạch toán giảm trong sổ kế toán hàng tồn kho ghi chép theo phương pháp kê khai thường xuyên;

(7)       Đối chiếu danh sách nhà sản xuất với danh sách viên chức để tìm những liên hệ hoặc số điện thoại liên hệ trùng nhau;

(8)       Rà soát chứng từ trả tiền lương để tìm liên hệ hoặc số Giấy CMND, mã số thuế hoặc số tài khoản của viên chức với trùng lắp;

(9)       Rà soát hồ sơ nhân sự với rất ít hoặc ko với chứng cứ về hoạt động, ví dụ, thiếu bảng thẩm định hiệu quả hoạt động;

(10)     Phân tích tài khoản ưu đãi hàng bán hoặc hàng bán bị trả lại để phát hiện những tình huống thất thường;

(11)     Xác nhận với bên thứ ba về những điều khoản đặc thù trong hợp đồng;

(12)     Thu thập chứng cứ về việc hợp đồng đã được thực hiện theo đúng điều khoản hợp đồng;

(13)     Rà soát tính hợp lý của những khoản chi tiêu to và thất thường;

(14)     Rà soát việc phê duyệt và trị giá của những khoản nợ to của thành viên Ban quản trị, Ban Giám đốc và các đối tác liên quan;

(15)     Rà soát mức độ và tính thích hợp của những khoản chi tiêu của Ban quản trị, Ban Giám đốc.


Phụ lục 03

(Hướng dẫn đoạn A49 Chuẩn mực này)

VÍ DỤ VỀ NHỮNG TÌNH HUỐNG CHO THẤY CÓ KHẢ NĂNG CÓ GIAN LẬN

Phụ lục này đưa ra ví dụ về những tình huống với thể cho thấy khả năng BCTC với sơ sót trọng yếu do gian lận.

A. Sự khác biệt giữa thực tế với sổ kế toán, gồm:

(1)       Những giao dịch ko được ghi nhận đầy đủ và kịp thời, hoặc bị ghi nhận sai về trị giá, sai kỳ kế toán, phân loại sai hoặc ko thích hợp với chính sách của đơn vị;

(2)       Số dư tài khoản hoặc giao dịch ko với chứng từ chứng minh hoặc ko được phê duyệt;

(3)       Những bút toán điều chỉnh vào thời khắc cuối kỳ kế toán với tác động trọng yếu tới kết quả tài chính;

(4)       Chứng cớ cho thấy với viên chức ko với trách nhiệm đã truy cập vào hệ thống kế toán hoặc hồ sơ lưu của đơn vị;

(5)       Tiết lộ hoặc phàn nàn với kiểm toán viên về những cáo buộc gian lận.

B. Chứng cớ tranh chấp với nhau hoặc thiếu chứng cứ, gồm:

(1)       Chứng từ, tài liệu kế toán bị mất;

(2)       Mang tài liệu với khả năng bị xuyên tạc;

(3)       Chỉ sản xuất tài liệu dưới dạng bản sao hoặc dưới dạng điện tử (file mềm) thay vì sản xuất bản gốc;

(4)       Ko với giải trình hoặc giải trình mập mờ cho những khoản chênh lệch to bị phát hiện lúc đối chiếu;

(5)       Mang những thay đổi thất thường trong Bảng cân đối kế toán, thay đổi xu hướng hay những thay đổi quan yếu về tỷ suất tài chính hoặc mối tương quan trong BCTC, ví dụ, những khoản phải thu với tốc độ tăng nhanh hơn doanh thu;

(6)       Mang ý kiến phản hồi ko nhất quán, mập mờ của Ban Giám đốc hoặc viên chức trước yêu cầu phỏng vấn hay thủ tục phân tích;

(7)       Chênh lệch thất thường giữa sổ kế toán của đơn vị với xác nhận của bên thứ ba;

(8)       Mang nhiều bút toán ghi Mang và nhiều bút toán điều chỉnh khác trong sổ kế toán tài khoản phải thu;

(9)       Những chênh lệch giữa sổ chi tiết tài khoản phải thu và bảng tổng hợp số dư, hoặc chênh lệch giữa sổ chi tiết của khách hàng và sổ chi tiết của đơn vị được kiểm toán ko được giảng giải hoặc giảng giải ko đầy đủ;

(10)     Những tờ séc đã hủy bị mất hoặc ko được gửi về đơn vị kèm theo sổ phụ (báo Mang, báo Nợ) nhà băng;

(11)     Hàng tồn kho hoặc tài sản bị mất với số lượng to;

(12)     Những chứng cứ điện tử ko với hoặc đã bị mất, ko thích hợp với thông lệ hoặc chính sách quản lý dữ liệu của đơn vị;

(13)     Số thư xác nhận nợ phản hồi ít hoặc nhiều hơn dự kiến;

(14)     Ko thể sản xuất chứng cứ về việc phát triển hệ thống thông tin cốt lõi hoặc thử nghiệm thay đổi chương trình và những hoạt động thực hiện liên quan tới việc thay đổi và triển khai hệ thống thông tin trong năm hiện hành.

C. Mối quan hệ thất thường hoặc với vấn đề giữa kiểm toán viên và Ban Giám đốc gồm:

(1)       Ban Giám đốc từ chối hoặc hạn chế kiểm toán viên tiếp cận với hồ sơ, tài liệu, sổ kế toán, hạ tầng vật chất, một số viên chức, khách hàng, nhà sản xuất hoặc một số tư nhân khác với khả năng giúp kiểm toán viên thu thập chứng cứ kiểm toán;

(2)       Ban Giám đốc đặt ra cho kiểm toán viên sức ép thời kì bất hợp lý để khắc phục những vấn đề phức tạp hay với dị đồng;

(3)       Ban Giám đốc phàn nàn về việc thực hiện kiểm toán hoặc Ban Giám đốc với hành vi đe dọa thành viên nhóm kiểm toán, nhất là lúc liên quan tới những thẩm định phê bình của kiểm toán viên về chứng cứ kiểm toán hoặc về việc khắc phục những dị đồng tiềm tàng với Ban Giám đốc;

(4)       Những trì hoãn thất thường của đơn vị trong việc sản xuất tài liệu, thông tin theo yêu cầu của kiểm toán viên;

(5)       Ko tạo điều kiện cho kiểm toán viên tiếp cận những tài liệu điện tử quan yếu để rà soát bằng những kỹ thuật kiểm toán với sự trợ giúp của máy tính;

(6)       Từ chối cho kiểm toán viên tiếp cận những viên chức khoa học thông tin hoặc thiết bị khoa học thông tin cốt lõi, bao gồm viên chức an ninh, vận hành và phát triển hệ thống;

(7)       Ko sẵn sàng bổ sung hoặc sửa đổi thuyết minh BCTC để những thuyết minh trở nên đầy đủ và dễ hiểu hơn;

(8)       Ko sẵn sàng khắc phục kịp thời những khuyết thiếu trong kiểm soát nội bộ đã được xác định.

D. Tình huống khác

(1)       Ban Giám đốc ko sẵn sàng đồng ý cho kiểm toán viên làm việc riêng với Ban quản trị;

(2)       Những chính sách kế toán khác biệt so với thông lệ của ngành;

(3)       Thay đổi thường xuyên những ước tính kế toán mà ko với nguyên nhân thích hợp;

(4)       Đơn vị nhượng bộ trước những vi phạm về đạo đức nghề nghiệp./.

*****

Rate this post

Originally posted 2019-01-06 15:48:14.

Bình luận